Bijna alles gaat wel een keer stuk en dat geldt helaas ook voor muziekapparatuur: van apparaten als speakers en buizenversterkers tot muziekinstrumenten als elektrische gitaar en basgitaar. Voor ernstige zaken zul je naar een reparateur moeten, maar er zijn ook eenvoudige reparaties die je zelf kunt doen. Met een tester/meter, een soldeerbout en wat ander gereedschap kom je al een heel eind!

Muziekapparatuur repareren - Deze dingen kun je zelf doen

Basispakket voor elke muzikant

De meeste technische problemen worden veroorzaakt door kapotte kabels. Zorg dat je altijd voldoende reservekabels bij je hebt, dan zijn de meeste problemen op het podium snel te verhelpen. Verloopstukken, om bijvoorbeeld van XLR naar jack te gaan en andersom, zijn ook altijd handig om bij je te hebben. Koop een eenvoudig koffertje, dat je altijd bij je hebt met optredens. Daar zit dan in ieder geval in:

Muziekapparatuur repareren - Deze dingen kun je zelf doen
Links een multimeter, rechts een kabeltester

Kabeltester

Kapotte kabels veroorzaken de meeste technische problemen op het podium. Er kan ergens een kabelbreuk zitten of in de plug is een soldeerverbinding losgeraakt. Dat kun je aan de buitenkant niet zien. Met een kabeltester kun je heel snel controleren of een kabel goed signaal doorvoert of niet.

Multimeter

Soms is er iets niet goed met de stroomvoorziening. Met een multimeter kun je snel en gemakkelijk controleren of je de juiste spanning hebt. Blijkt daaruit dat er een probleem is met de stroomvoorziening, dan kun je daar helaas niets zelf aan doen. Maar je weet dan wel waar het probleem zit en je kunt het ook aantonen. Het is dan aan de zaalhouder of organisatie om dit probleem op te lossen. Problemen met elektriciteit komen nog wel eens voor bij optredens in een tent, waarbij de stroomvoorziening vanaf een aggregaat komt. Soms zitten de bierkoeling en de frietkraam op hetzelfde aggregaat. Dat kan een storende brom en andere bijgeluiden geven in het geluid. Het kan nog een slagje erger. Als een koeling inschakelt, vraagt dat een piekstroom. Op dat moment wordt alle stroom naar de koeling getrokken en dus weg van de muziekapparatuur. Met als gevolg dat sommige apparatuur zich spontaan reset en alle instellingen kwijt zijn. Het beste is om geluidsapparatuur een eigen groep te geven. Of in het geval van een aggregaat een eigen aggregaat.

Onderhoud voorkomt problemen

Je voorkomt veel problemen door van tijd tot tijd alles eens na te lopen. Bijvoorbeeld op een regenachtige zondagmiddag. Test alle kabels met de kabeltester en draai de pluggen los om de verbindingen te controleren. Schoonmaken is ook belangrijk, zeker voor geluidsapparatuur. Denk bijvoorbeeld aan de stoffilters in PA-apparatuur. Stof is schadelijk voor geluidsapparatuur. Het kruipt onder faders en in potmeters, waardoor ze gaan kraken. Een andere vijand is vocht. Elektronica en vocht gaan niet goed samen. Berg je apparatuur op in een droge en liefst warme ruimte. Kom je met koude apparatuur in een warme zaal, geef dan de apparatuur de gelegenheid om de acclimatiseren. Brildragers snappen wat we bedoelen. Kom je met een koude bril in een warme ruimte, dan beslaat de bril door condensvorming. Dat gebeurt ook met koude apparatuur. Laat de condens eerst even verdampen voordat je alles inschakelt.

Muziekapparatuur repareren - Deze dingen kun je zelf doen

Buizenversterkers checken

Een buis in een buizenversterker kan in principe 20.000 uur mee. Toch gaan buizen wel eens stuk en dan is het meestal de gloeidraad die kapot is. Dat is goed te zien. Normaal gloeit een buis zachtrood op als hij is ingeschakeld. Is dat niet het geval, dan is de gloeidraad gebroken. Buizen in voortrappen kunnen microfonisch worden: ze gaan werken als een microfoon en geven ongewenste geluiden door. Dat komt doordat de micaplaatjes waaraan de elektromechanische onderdelen in de buis zijn opgehangen, zijn losgeraakt. En dat komt weer door trillen, bijvoorbeeld tijdens transport of door de luidsprekers in een comboversterker. Microfonie kun je controleren door voorzichtig met een potlood (of iets anders dat niet geleidt) tegen de ingeschakelde buis aan te tikken. Hoor je dit tikgeluid door de luidsprekers, dan weet je dat de buis microfonisch is geworden en moet worden vervangen.

Buizen vervangen

Het verhaal gaat dat je buizen niet met je blote vingers mag aanraken. Dat klopt niet. Het verhaal geldt alleen maar voor lampen die heel heet worden, zoals halogeenlampen. Die knappen op de plek waar je ze hebt aangeraakt. Radiobuizen, zoals in een buizenversterker, worden wel warm maar niet heel heet. Buizen in een voorversterker kun je prima zelf vervangen. Bij buizen in een eindversterker is het een ander verhaal. Dat kun je beter uitbesteden. Waarom? Omdat bij buizen in de eindversterker ook de zogeheten ruststroom moet worden gecontroleerd. Buizen in eindversterkers gaan altijd in paren. Van elk paar moet iedere buis dezelfde stroom opleveren als zijn ‘partner’. Het probleem met buizen is dat ze een spreiding hebben in eigenschappen. Twee buizen met dezelfde type-aanduiding kunnen elk verschillende eigenschappen hebben. Dat wordt gecompenseerd door de ruststroom aan te passen. In voorversterkers speelt dit probleem niet, want daar gaan de buizen niet in paren. Wil je toch per se zelf de buizen in je eindversterker vervangen? Vervang ze dan allemaal tegelijk en koop hiervoor zogeheten gepaarde buizen. Dat zijn buizenparen die zijn uitgezocht op dezelfde eigenschappen.

Goed vervoer is het halve werk

Veel problemen met je apparatuur kun je voorkomen door goede bescherming. Een stevige koffer of een kist is dan de beste optie. Buizenversterkers zijn gevoeliger dan transistorversterkers, omdat de buizen door trilling stuk kunnen gaan. Heeft je buizenversterker kleine wieltjes, rol hem dan niet over de klinkers, want dat trilt te hard. Zet de buizenversterker in een kist of op een plank met grotere, rubberen wielen en rol hem zo over het marktplein het café in.

Muziekapparatuur repareren - Deze dingen kun je zelf doen

Gitaren en basgitaren

In elektrische gitaren en basgitaren kunnen storende geluiden ontstaan door een slechte plugaansluiting en krakende potmeters. Dat kun je prima zelf repareren (thuis, niet op het podium). Het probleem in de plugaansluiting is te verhelpen met contactspray. Is dat niet afdoende, dan is het vrij eenvoudig om hem te vervangen. Heb je krakende potmeters, vervang ze dan. Op de meeste (bas)gitaren zijn de plugaansluiting en de potmeters prima te bereiken door aan de achterkant het hiervoor bedoelde plaatje los te schroeven. Op Fender-gitaren doe je dat door de slagplaat los te schroeven. Potmeters en plugaansluitingen zijn verkrijgbaar bij elektronicazaken en sommige muziekwinkels. Zie ook ons artikel Elektronica van een elektrische gitaar repareren? Zo doe je het zelf!

Elektronica van een elektrische gitaar repareren? Zo doe je het zelf!

De kunst van het solderen

Solderen is een handigheid waar je beter in wordt als je het vaker doet. Maar met deze praktische aanwijzingen moet het ook prima lukken. Een soldeerwerkje dat vaak voorkomt, is het repareren van een kapotte plug waarin een verbinding is afgebroken. Die repareer je op onderstaande manier. Klik op een afbeelding om deze te vergroten.

Maak een nieuwe verbinding

Meestal is één van de twee verbindingen in de plug afgebroken. Probeer die er niet weer gewoon tegenaan te prutsen, maar maak een compleet nieuwe verbinding. Vervang dus ook de goede verbinding. Soldeer daarom eerst alles los. Als dat is gebeurd, kort dan de kabel iets in met een mesje (foto 1). Op foto 2 zie je het resultaat. Draai vervolgens de mantel van koperdraden goed in elkaar (foto 3). In sommige kabels zit er nog een zwarte mantel om de binnenste draad. Dat is meestal een geleidende mantel en die moet je verwijderen (foto 4). Soms staat op de kabel aangegeven dat deze extra geleidende mantel erin zit (‘double shielded’), maar niet altijd.

Muziekapparatuur repareren - Deze dingen kun je zelf doen

Vertinnen

Vervolgens ga je de in elkaar gedraaide koperdraad vertinnen. Dat doe je door met de soldeerbout het tin te laten smelten en dit op de draad te brengen (foto 5). Na het vertinnen strip je de binnenste draad met een tangetje (foto 6) en vervolgens vertin je de vrijgekomen draad (foto 7). Knip vervolgens de beide draden op de juiste lengte (die bepaal je door ze even bij de plug te houden). Of kijk even in de goede plug hoe lang ze zijn.

Muziekapparatuur repareren - Deze dingen kun je zelf doen

Goed schoonmaken

Het is handig om de plug tijdens het solderen vast te zetten of te leggen. Voordat je de vertinde draden aan de plug vastsoldeert, moet je eerst al het oude tin verwijderen. Dat doe je met behulp van de soldeerbout en een zogeheten soldeerlitze, dat het gesmolten tin als het ware opzuigt (foto 8). Dit schoonmaken is erg belangrijk om de draad straks goed te laten hechten. Het tin waarmee je soldeert, werkt niet als een soort lijm of als een las (zoals bij een lasapparaat). Soldeertin is een legering van lood en tin, die tijdens het solderen in het koper trekt. Daarmee wordt het één geheel. Tegenwoordig is het wettelijk voorgeschreven dat in industrieel soldeerwerk geen lood meer mag zitten. Industrieel soldeerwerk wordt nu met zilver gemaakt. Het thuis solderen mag wel met loodhoudende soldeertin. Daarom is het des te belangrijker dat je de oude soldeerverbindingen goed schoonmaakt, want de kans bestaat dat het met zilver is gesoldeerd. Zou je dat niet doen, dan hecht je nieuwe soldeerwerk (met lood en tin) minder goed.

Muziekapparatuur repareren - Deze dingen kun je zelf doen

Vastsolderen

De laatste stap is het vastsolderen. De buitenmantel gaat aan het buitenste deel van de plug, de binnenmantel aan het binnenste deel. Klinkt logisch, maar is wel belangrijk. Het vastsolderen doe je door eerst de plug te vertinnen, net zoals je dat met de draden hebt gedaan. Vervolgens is het de bedoeling dat je de vertinde draad met de soldeerbout vastsmelt aan de vertinde plug. Als je twee vertinde dingen aan elkaar wilt solderen, moeten ze allebei worden verhit. Verhit altijd eerst het grootste ding. Pas als dat is verhit, smelt je het kleinere ding er tegenaan. In het geval van een plug verhit je meestal eerst de plug en daarna draad en plug tezamen. Waarom deze volgorde? Een groot ding heeft meer tijd nodig om op de gewenste temperatuur te komen dan een klein ding. Zou je het kleinere ding meteen mee verhitten, dan duurt dat zo lang dat dit te heet kan worden.

Zie ook

» Elektriciteit voor beginners
» Technische rider – Wat het is en wat erop moet staan
» Gitaar-onderhoud: voeding, temperatuur en luchtvochtigheid
» De ideale live-opname van je band maak je zo!
» Setlist maken voor de band? Gooi hem weg!
» Coverband in het Top 40-circuit: een echt bedrijf
» Snaredrum trilt mee als ik op de tom sla – Wat is de oplossing?
» Drums dempen met deze huis-tuin-en-keuken-methodes
» Muzikanten & Fouten op het podium – 4 oplossingen!
» Gat in mijn drumvel… hoe repareer ik dit?
» Bassdrum schuift weg? Dit doe je ertegen
» Overspraak in geluidsopnames? Zo voorkom je ‘mic bleed’
» Isoleer je eigen oefenruimte of studio
» Topkam van je gitaar vervangen of aanpassen
» Stemmechanieken van je gitaar vervangen
» Brom, en hoe ik het voorkom
» Gitaarversterker instellen – 5 tips voor beginners
» Elektronica van een elektrische gitaar repareren? Zo doe je het zelf!
» Hoe vervang je de snaren op een elektrische gitaar?
» Hoe vervang je de snaren op een akoestische gitaar?
» Passieve elementen vervangen in een elektrische gitaar
» Fase-problemen in de studio: zo kun je ze oplossen of voorkomen
» Hoe omgaan met slecht monitor-geluid op het podium?
» Wat is een loadbox en hoe gebruik je deze?
» Elektrische gitaar afstellen
» Hoe voorkom je kabelbreuk?
» Onderhoud van koperen blaasinstrumenten

» Gitaar-gereedschap
» Drum-gereedschap
» Kabeltesters & Multimeters
» Decibelmeters
» Zaklampen
» Al het gereedschap

» Audiokabels & -pluggen
» Stroomkabels & toebehoren
» Flightcases & Bags
» Batterijen
» Versterkerbuizen

1 reactie
  1. Michel Noach schreef:

    Vlot geschreven, goed geïllustreerd. Voor sommigen gaat het al te ver, voor anderen zal het te basic zijn, maar het voornaamste staat er wel.
    Maar deze artikeltjes in PDF beschikbaar maken zou nog beter zijn, denk ik.

Laat een reactie achter