Na het opnemen van je muziek in de studio is het tijd om te mixen. Maar wat je ook doet: de mix klinkt als een natte krant. Individueel zijn de opname-sporen prima, maar als je elke schuif openzet lijkt het alsof alle onderdelen elkaar tegenwerken. Dit is waarschijnlijk een faseprobleem. In dit artikel vertel ik wat fase is, wat er aan de hand is bij fase-problemen en hoe je ze kunt oplossen of voorkomen!

Fase-problemen in de studio: zo kun je ze oplossen en voorkomen

Vooraf

In dit blog verwijs ik af en toe naar een geluidsfragment. Je vindt de fragmenten hier:

Wat is fase?

Zoals je misschien wel weet, is geluid niets anders dan een fluctuatie in druk binnen een medium zoals lucht. Deze schommeling in luchtdruk wordt meestal weergegeven als een soort golf. Zie de afbeeldingen hieronder. Fase vertelt ons waar we ons bevinden in deze golfbeweging en wordt uitgedrukt in graden. Als je een geluidsbron opneemt met meerdere microfoons, heb je te maken met meerdere golven die tegelijkertijd worden afgespeeld. Als de golven precies synchroon lopen, kunnen we zeggen dat ze ‘in fase’ zijn. In dat geval wordt het geluid dat uit je speakers komt twee keer zo hard. Het kan ook gebeuren dat de golven in tegengestelde richting bewegen. In dat geval zijn ze ‘uit fase’. Feitelijk geef je je speaker dan de opdracht om naar voren te bewegen maar tegelijkertijd ook naar achteren. Het resultaat is een raar dun geluid of zelfs complete stilte. Fase problemen kunnen meerdere oorzaken hebben.

Polariteit

Snaredrums worden meestal opgenomen met een microfoon aan de bovenkant en ook een aan de onderkant. Als je twee microfoons aan weerszijden van een trillend oppervlak plaatst, registreren ze precies het tegenovergestelde. Zie afbeelding 1a. In geluidsfragment 1a kun je horen dat er van de lage frequenties weinig overblijft. De oplossing is in dit geval heel simpel: keer van een van de twee sporen de polariteit om met een fase-schakelaar en alle neuzen staan weer dezelfde kant op. Zie afbeelding 1b. In fragment 1b hoor je dat de snaredrum veel voller klinkt. Als je audio-interface, microfoonvoorversterker of mixer beschikt over een fase schakelaar op ieder kanaal, kun je dit al doen tijdens de opname. Anders kun je dit ook achteraf doen in je DAW.

Afbeelding 1a – Polariteit-probleem:

Fase-problemen: polariteit-probleem

Afbeelding 1b – Polariteit-oplossing:

Fase-problemen: polariteit-oplossing

Looptijdverschillen

Als de microfoons niet dezelfde afstand hebben tot de geluidsbron, ontstaan er looptijd-verschillen. Hier krijg je ook mee te maken als je gitaar of bas opneemt met zowel een DI als met een microfoon. In afbeelding 2a zie je dat een verschil in looptijd ervoor kan zorgen dat twee opnames in een heel ongunstige positie ten opzichte van elkaar komen te staan. In fragment 2a hoor je wat het gevolg is voor een contrabas die is opgenomen met een DI en met een microfoon. Een populaire oplossing is wederom de faseschakelaar. In afbeelding 2b zie je dat je de neuzen weer netjes dezelfde kant op kunt laten wijzen door simpelweg de polariteit van een van de opnames om te keren. Je ziet echter ook dat de vertraging die het probleem veroorzaakte er nog steeds is. Je kunt het probleem ook oplossen door het verschil in looptijd weg te nemen. Dit kun je doen door heel ver in te zoomen in je DAW tot je de golfjes kunt zien en de vertraagde opname vervolgens naar voren te slepen zodat hij synchroon loopt met de andere opname. Of je vertraagt de opname die het eerst binnenkomt met een ‘sample delay’, zoals in afbeelding 2c. In fragment 2b hoor je dat de contrabas een stuk strakker en voller is gaan klinken door het DI-spoor een paar milliseconden te vertragen. En wees gerust, met een vertraging van slechts een paar milliseconden zal het niet meteen klinken alsof de muzikant steeds te laat is. Als je geen zin hebt om zelf te gaan zitten schuiven, kun je ook gebruikmaken van plugins als ‘Pi’ en ‘Auto Align’.

Afbeelding 2a – Looptijd-probleem:

Fase-problemen: looptijd

Afbeelding 2b – Looptijd-oplossing 1 (polariteit):

Fase-problemen: looptijd-oplossing 1 (polariteit)

Afbeelding 2c – Looptijd-oplossing 2 (delay):

Fase-problemen: looptijd-oplossing 2 (delay)

Reflecties

Reflecties kunnen aardig roet in het eten gooien. Als je microfoon vlakbij een reflecterend oppervlak staat, bijvoorbeeld een muur, pikt hij behalve het directe geluid van de geluidsbron ook de weerkaatsing op. Omdat het geluid dat de microfoon via de muur bereikt een langere weg heeft afgelegd, is dit geluid iets vertraagd ten opzichte van het directe geluid. Zoals je in de alinea hierboven hebt kunnen lezen, kunnen dit soort looptijdverschillen ervoor zorgen dat er hele stukken uit het frequentiespectrum van je opname verdwijnen. Dit kan zelfs gebeuren als je maar met één microfoon opneemt. Als dit zogeheten ‘kamfilter effect’ eenmaal in je opname zit, krijg je het er nooit meer uit. Het is dus belangrijk dat je het voorkomt. Het is altijd een goede gewoonte om eerst een test-opname te maken en goed te luisteren of je niks raars hoort. Pas zonodig je microfoonopstelling aan. Microfoons met een cardioïde of supercardioïde richtingskarakteristiek zijn hier heel handig. Je kunt de microfoon namelijk zo draaien dat de reflectie precies in de ‘dode hoek’ van de microfoon valt.

Fase-problemen tijden het mixen

Ook tijdens het mixen kunnen faseproblemen ontstaan. Equalizers en multiband compressors kunnen forse faseverschuivingen veroorzaken in een deel van het frequentiespectrum. Als je bijvoorbeeld een equalizer gebruikt op je snare en je luistert in ‘solo’, dan valt de faseverschuiving niet meteen op. Maar als je de snare weer hoort samen met de overheads, kan het zijn dat die vette klap opeens is veranderd in een brekend takje. In dat geval kun je kijken of je het kunt oplossen met een fase-schakelaar of sample delay. Je kunt ook kiezen voor een ‘linear phase eq’. Zoals de naam al doet vermoeden, veroorzaakt dit type equalizer geen faseverschuivingen.

Hoe los jij faseproblemen op? Of lukt het jou om fase-relaties zelfs in je voordeel te laten werken? Deel je skills hieronder!

» Wat is richtingskarakteristiek?
» Zang-opnames mixen in 5 stappen
» Mixen met een mix bus
» Hoe neem ik een piano op?
» Mixen met inserts en aux sends
» Microfoon-opstellingen bij stereo-opnames
» Zelf muziek masteren: 5 tips om je op weg te helpen
» Compressors, wat zijn het en hoe gebruik je ze?
» Loudness War: hoe hard is hard genoeg?

» Wat is de beste instrumentmicrofoon voor mij?
» Wat is de beste spraak- of zangmicrofoon voor mij?
» Wat is de beste studiomicrofoon voor mij?

» DAW-software
» Microfoons
» Audio interfaces
» Alle Studio & Recording-producten

2 reacties
  1. Bart schreef:

    Leuke blog maar met fouten, wordt dit ooit gecontroleerd?

Laat een reactie achter