Heesheid, pijn, een knobbeltje of poliep op de stembanden: het zijn allemaal verschijnselen van stemschade, de grote angst van veel zangers. Hoe zorg je er als zanger voor dat je je stem niet steeds kwijt raakt? Hoe voorkom je stem-blessures? En als je zulke stemproblemen hebt, hoe kom je er weer vanaf? Laat je hierbij niet leiden door angst, maar vertrouw op het herstellende vermogen van je lichaam. En: ontspan wanneer het kan!

Stemproblemen bij zangers - Hoe deze ontstaan

Stemschade

We kunnen hier een hele rij nationaal en internationaal bekende zangers opnoemen die op een zeker moment stemproblemen hadden. En daardoor concerten moesten afzeggen. In veel van die gevallen kampt de artiest dan met een knobbeltje of poliep op de stembanden, die hem of haar het zingen onmogelijk maakt. Het knobbeltje is een van de vormen van stemschade, in dit geval een ernstige vorm, waarmee een zanger kan worden geconfronteerd. Stemschade is er in gradaties, variërend van een lichte zwelling of verdikking tot een knobbel of poliep op de stembanden en alles wat daartussen zit. Je kunt onderscheid maken in twee soorten stemschade: schade door het zingen zelf en schade door externe factoren. Die externe factoren zijn bijvoorbeeld roken, alcoholgebruik, een infectie, reflux (terugvloeien van maagzuur), de overgang (bij vrouwen), paralyse (verlamming van één van beide stembanden). In dit artikel behandelen we stemschade door het zingen zelf, dus stemschade door verkeerd stemgebruik.

Stemschade herkennen

Hoe herken je stemschade door verkeerd stemgebruik? Allereerst de schade op korte termijn, die je (vaak vrij plotseling) merkt tijdens het zingen zelf. Denk daarbij aan een hoestprikkel, een kriebelend gevoel bij de stemgeving of een rauw gevoel in je keel. Op de iets langere termijn, na het zingen, uit stemschade zich in één of meerdere van deze verschijnselen: heesheid die er eerst niet was, een rauw gevoel in je keel, een gevoel alsof er een brok in je keel zit die je niet kan wegslikken en verlies van je bereik. Ga je met deze klachten door met zingen, en je doet niets aan het probleem, dan wordt op de lange termijn de schade ernstiger. Dat uit zich in één of meerdere van deze klachten: verder verlies van je bereik (vooral in het hoog), voortdurend hees klinken, diplofonie (twee tonen tegelijk horen), een krakerig stemgeluid en pijn bij het stemgeven. Merk je dat je één of meerdere van deze verschijnselen hebt, dan moet je maatregelen nemen. Afhankelijk van de ernst of de hardnekkigheid van het probleem moet je professionele hulp zoeken. “Je kunt door één keer iets verkeerds te doen al stemschade oplopen”, zegt zangcoach Alfons Verreijt. “Van één verkeerde schreeuw kun je al hees worden. Maar dat is schade op de korte termijn en daar hoef je je niet meteen ongerust over te maken. Doorgaans herstelt dit soort schade snel, zeker als je rust neemt met je stem. Heb je schade opgelopen door iets nieuws uit te proberen? Wees dan niet bang om het later nog een keer te proberen. Je moet nu eenmaal risico’s nemen om je mogelijkheden als zanger te vergroten. Maar probeer het dan wel op een ándere manier. Want twee keer of vaker iets verkeerd doen op dezelfde manier is niet verstandig. Blijft het ondanks de verandering toch fout gaan, stop er dan even mee of ga ermee naar een zangcoach.”

Stemproblemen bij zangers - Hoe deze ontstaan

Stembanden

We noemden hiervoor al de verschillende verschijnselen van stemschade. Maar wat is stemschade nu precies? Daarvoor moeten we de anatomie van ons keelgebied induiken, waarbij we inzoomen op de stembanden. De stembanden bevinden zich in het strottenhoofd. Tussen de beide stembanden bevindt zich de stemspleet (zie ook de foto hierboven). Vanuit de longen stroomt er lucht door de stemspleet langs de stembanden. Staat er geen spanning op de stembanden, dan gebeurt er niets en horen we geen stemgeluid. Staat er voldoende spanning op de stembanden, dan gaan ze trillen en horen we stemgeluid. Die spanning op de stembanden komt door het aanspannen van de stembanden zelf en/of het aanspannen van de spieren er omheen. Dit is een belangrijk gegeven bij het voorkomen van stemschade.

Tegen elkaar klapperen

De stembanden zijn bedekt met een laagje slijm, dat een beschermende werking heeft. Onder dat laagje slijm zit een dun laagje slijmvlies, van slechts enkele cellen dik. Bij juist stemgebruik trillen de stembanden in een soort golfbeweging, waardoor ze elkaar als het ware ‘mild’ raken. Bij onjuist stemgebruik verdwijnt die mooie golfbeweging en gaan de stembanden tegen elkaar aan klapperen. In plaats van dat de energie van het elkaar raken over de volle lengte van de stembanden wordt verdeeld, gaat al die energie steeds naar één punt. Namelijk de plek waar de stembanden elkaar tijdens het trillen steeds het eerst raken. Dat is meestal ergens in het midden van de stembanden omdat daar de trillingsbeweging het wijdst is. Door het elkaar steeds op dezelfde plek raken, verdwijnt op die plek het laagje slijm. Als dat weg is, valt ook de bescherming weg. Het weefsel van de beide stembanden raakt op die plek beschadigd: het wordt rood, geïrriteerd en in een volgend stadium ontstaat er een zwelling. Die zwelling is een soort blaar, zoals je die kunt oplopen door lang lopen op schoenen die niet helemaal goed zitten. De zwelling is een kleine verhoging op een van de stembanden, waardoor de stembanden niet meer goed sluiten. Daardoor stroomt er tijdens het zingen en spreken ‘wilde lucht’ langs de stembanden. Wilde lucht is lucht waarmee geen klank wordt opgewekt. Die wilde lucht zorgt ervoor dat iemand hees klinkt.

Rust nemen

“Tot zover hoeft het nog niet ernstig te zijn”, zegt Alfons. “Als je hees bent geworden door het zingen, is er eigenlijk maar één remedie. Dat is je stem rust geven. Dan gaat de zwelling meestal weg. Maar ik bedoel dan wel échte rust. Gewoon niet praten en zingen. Schrijf maar op wat je wilt zeggen. Zoek beslist niet je toevlucht tot fluisteren, want dat is heel schadelijk. Bij fluisteren is er veel spanning op je stembanden en dat is juist wat je moet vermijden.” Stel dat je geneest door rust, dan nog moet je je afvragen waardoor je deze stemschade hebt opgelopen en hoe je het in de toekomst moet voorkomen. Stel, je hebt al een kleine zwelling op je stembanden, waardoor je hees klinkt en ook inlevert op je stembereik, vooral in het hoog. Toch ga je door met zingen. Om toch nog goed te blijven klinken, ga je iets harder zingen. En dan wordt het gevaarlijk. Je loopt dan namelijk het risico dat de zwelling zich ontwikkelt tot een knobbeltje. Zingen wordt dan onmogelijk, want nu kunnen je stembanden helemaal niet meer goed sluiten. En zingen wordt een pijnlijk verhaal. Het knobbeltje kan ook een poliep worden (een zwelling op een steeltje), de zogeheten stembandpoliep. Stembandpoliepen kunnen trouwens ook ontstaan door bijvoorbeeld roken. Een knobbeltje kan verdwijnen door rust, maar soms is een operatie noodzakelijk. Bij een poliep is operatief ingrijpen doorgaans de enige oplossing.

Diplofonie

Wil je eens goed zien en horen wat een knobbeltje op de stembanden nu precies doet? Ga dan naar de website www.voicedoctor.net. Dat is een zeer informatieve website van dr. James P. Thomas, een Amerikaanse arts die zich heeft gespecialiseerd in stemschade. Ga in het menu via Diagnosis naar Hoarseness (heesheid) en bekijk het filmpje dat op die pagina staat. Dat filmpje maakt heel veel duidelijk. Bijvoorbeeld ook het verschijnsel diplofonie, oftewel tweestemmigheid. Door een zwelling of knobbeltje op je stemband, meestal ergens in het midden, krijg je als het ware twee sets stembanden achter elkaar. Elk van die sets stembanden heeft zijn eigen frequentie, dus je hoort twee tonen. In het filmpje van dr. Thomas wordt dat duidelijk gedemonstreerd. Diplofonie is altijd een teken dat er iets mis is met je stembanden, overigens met uitzondering van Lalah Hathaway (zie onder).

Compressie en volume

Voorkomen is beter dan genezen. Dat geldt ook voor stemschade. Om stemschade te voorkomen, moeten we weten wat de oorzaken zijn. “Het is vrijwel altijd een combinatie van oorzaken”, zegt Alfons. “Er is altijd wel een hoofdoorzaak, maar die zorgt pas voor echte problemen doordat ook andere factoren meespelen.” Volgens Alfons is de meest voorkomende hoofdoorzaak: te hoog volume bij zingen met compressie. In onze serie over zangtechniek is meerdere keren uitgelegd wat zingen met en zonder compressie inhoudt. Ook in zijn boek ‘De essentie van de stem’ gaat Alfons hier uitgebreid op in. Eenvoudig gezegd komt het hierop neer: bij zingen met compressie spannen de stembanden zichzelf aan, bij zingen zonder compressie worden de stembanden op spanning gebracht door de omliggende spieren. “Bij zingen zonder compressie kan de volumeknop van 0 tot 10”, zegt Alfons. “Waarbij je voor de hoge volumes moet belten, zoals in de eerdere afleveringen beschreven. Zonder compressie zingen geeft je qua volume meer mogelijkheden voordat je de risicogebieden betreedt.” Maar in de popmuziek wordt juist veel met compressie gezongen. “En dan kan de volumeknop slechts van 3 tot 7. Harder dan 7 zingen met compressie levert stemschade op. Volgens mij is dat de meest voorkomende oorzaak van stemschade. En omdat de meeste mensen ook spreken met compressie, kun je ook van spreken stemschade krijgen. Denk maar aan een leraar of een militair.” Je kunt met weinig of veel compressie zingen en alles wat daartussen zit. Iedere mate van compressie heeft zijn eigen begrenzing van volume. Maar hard kan het nooit. “Voor een zanger is het van cruciaal belang precies te weten waar voor hem of haar die volumegrens ligt bij zingen met weinig of veel compressie. Want over de grens gaan, levert onherroepelijk stemschade op”, aldus Alfons.

Vermoeidheid en stress

Zoals gezegd: ernstige stemschade komt doorgaans door een combinatie van factoren. “Vermoeidheid en stress kunnen een belangrijke rol spelen”, aldus Alfons. “Niet voor niets krijgen zangers die privé een moeilijke tijd doormaken ineens ook stemproblemen. Maar een verkoudheid, keelontsteking of griep kunnen ook net dat duwtje geven waardoor het verkeerd gaat.” Alfons is een bewonderaar van Marco Borsato. “Deze man kan zoveel met zijn stem. Ik vermoed dat hij ook veel aan zijn conditie werkt om zo het beste uit zijn stem te halen. Maar ook Marco kreeg stemproblemen en dat was precies in de tijd dat hij werd geconfronteerd met het faillissement van zijn bedrijf. Dat is niet toevallig: stress zal hier zeker een rol in hebben gespeeld. Maar ik vermoed ook dat hij in die tijd minder heeft gesport, want hij had op dat moment wel iets anders aan zijn hoofd.”

Wees niet bang

Is stemschade niet gewoon te voorkomen door altijd zonder compressie te zingen? “Nee”, is het antwoord van Alfons. “Met compressie zingen hoort er gewoon bij in de popmuziek, dat is ook het meest gebruikelijk vanwege de sound die het oplevert. Veel belangrijker is het om te beseffen dat de volumeknop dan maar tot 7 kan. Wil je harder, zing dan zonder compressie en ga belten. Maar vraag je ook af of het altijd per se zo hard moet. Bij zingen gaat het niet zozeer om volume, maar om sound en intensiteit. Op een medium volume met compressie kun je een veel ‘stoerdere’ sound maken dan op hoog volume zonder compressie. Ga die artistieke uitdaging aan en voorkom op die manier stemschade. En moet je in de oefenruimte vaak hard zingen om jezelf te kunnen horen? Eis dan dat de band zachter speelt of zoek een andere band. Je hebt maar één stel stembanden (en oren) en daar moet je zuinig op zijn.” Wees nooit bang om te zingen en om je stem echt te laten werken, adviseert Alfons. “Vooral leren om met compressie je stembanden goed tegen elkaar te plaatsen, is cruciaal. Angst is hierbij een slechte raadgever. Door angst ontstaat de verkeerde soort spanning en dat is juist niet wat je wilt. Want die spanning zet zich ook op de stembanden en dat vergroot juist de kans op stemschade. Heb vertrouwen in je lichaam, luister naar je lichaam en leer goed de grenzen ervan kennen.”

Zangers die steeds hun stem kwijt zijn

De Nederlandstalige singer-songwriter Peter Elders heeft meer dan zestig optredens gepland staan. Een prachtig vooruitzicht, maar dit zorgt ook voor spanning. Zijn grootste vraag: “Hoe behoud ik mijn stem en blijf ik goed zingen met zoveel optredens?” Neerlands bekendste zangcoach Babette Labeij, onder meer van The Voice of Holland, heeft voor Peter de nodige praktische en persoonlijke tips. Het geheim van een duurzame stem is verrassend simpel: ontspan wanneer je kan.

Eigenlijk is het simpel

Babette Labeij is in de muziekwereld inmiddels geen naam met reputatie meer, maar een daadwerkelijke merknaam voor professionele zangcoaching- en onderwijs. In Amsterdam heeft ze in een fraai industrieel pand nabij de Albert Cuyp haar muziekschool, die niet alleen door veel bekende Nederlandse zangers en zangeressen wordt bezocht, maar ook door ambitieuze jonge muzikanten. Singer-songwriter Peter Elders heeft de reis uit Hengelo met veel enthousiasme ondernomen. De kans om een persoonlijke bandcoachsessie met Babette Labeij te krijgen, pakt hij vol passie en met beide handen aan. Vandaag gaat hij een ‘open boek’ zijn, zodat de zangcoach precies kan zien, horen en voelen waar de vocale en soms zelfs persoonlijke valkuilen van Peter liggen. Hij wil elke les en tip van Babette absorberen, omdat de Twentse muzikant beseft dat zonder goede coaching die zestig optredens wel eens verkeerd voor zijn stem kunnen uitpakken. Muziek is als een rode draad in Peters leven en het succes zorgt dat hij nog meer voor en door de muziek kan leven. Daar gaat het bij hem om: muziek spelen en vervolgens nog eens spelen tot de vingers pijn doen of de stem rauw klinkt. En juist om dat laatste aspect zit hij nu , enigszins met dezelfde spanning als voor een optreden, voor Babette op de stoel met zijn Spaanse gitaar. Hij glimlacht: “Op het podium voel ik de adrenaline door me heen stromen, maar halverwege het eerste nummer kan ik al bijna niet meer zingen. Zoveel energie gooi ik er in. Dat wil en moet ik veranderen als ik straks meer dan zestig optredens heb.” Babette kijkt hem bijna meewarig aan. Haar ogen verraden echter dat ze allang weet hoe ze Peter moet helpen. “In je performance kun je inderdaad de beheersing over je zang verliezen”, zegt ze tegen Peter en ze vervolgt: “Veel mensen denken heel ingewikkeld over zang, maar eigenlijk is het simpel. Mijn visie is dan ook simpel; een beetje plat Amsterdams.”

Vrouwenliedjes

Haar wijze zangles moet nog even wachten. “Ik wil je eerst horen. Kun je nu een liedje spelen?”, vraagt Babette enthousiast en ongeduldig. Dat laat Peter zich geen twee keer zeggen. Zijn houding verraadt dat hij het liefst iets wilde zingen en spelen. Hij pakt de gitaar en begint zijn nieuwe single te zingen. Door de Spaanse gitaar klinkt het nummer een beetje ‘Boudewijn de Groot- achtig’. Op de studio opname klinkt het nummer echter veel meer zoals Bløf. De melodie en tekst komen recht uit het hart en Peter heeft een mooie zwoele stem die harten kan doen smelten. Als Peter het refrein zingt, wordt het meteen duidelijk dat wat hij laat horen, een fractie is van wat hij werkelijk met zijn stem kan. Babette voelt het ook: “Dit is echt mooi”, complimenteert ze Peter. “Het is een tekst en melodie geschreven voor een vrouw.” “Ik heb nog een ander vrouwenliedje”, zegt Peter en hij pakt de gitaar en speelt het nummer ‘Tranen van een Vrouw’. Babette gaat achter hem staan en luistert aandachtig. Ook nu is wederom goed te horen dat Peter veel meer met zijn stem kan en met de juiste coaching kan hij die potentie eruit halen. Hier en daar mist hij de ademsteun en ontspanning. Als Peter het nummer heeft gespeeld, krijgt hij opnieuw een compliment van de zangcoach: “Dit klinkt een beetje zoals Huub van der Lubbe. Mooie doorleefde stem met een diepe overtuigingskracht. Dit is je wat je bent. Voor mij als zangcoach is het belangrijk dat ik weet wat een zanger normaal doet. Wat bij hem hoort of past. Henny Vrienten heb ik ook gecoacht, maar hij speelt de bas. Dat is wat hij doet, maar dat vraagt wel om een andere benadering. Ik wil dat mensen vooral natuurlijk of natuurlijker gaan zingen. Als ik nu de gitaar van je afpak”, zegt ze tegen Peter, “dan ga je anders zingen.” De Hengelose zanger reageert nuchter: “Ik doe nu wat ik altijd doe. Ik ben nu niet anders, want anders hoor je niet wat ik normaal fout doe.”

Spreekstem

“Zingen is niets meer of minder dan je normale spreekstem gebruiken”, vertelt Babette aan Peter. “Zingen is hier een verlengstuk van. Dus je moet je mond gebruiken om de ‘sound’ te maken. Hoe strakker je de mond houdt, hoe harder je het geluid en de adem moet duwen. Om goed te zingen moet je dus duidelijk articuleren. Dan hoef je niet eens zo hard te praten of te zingen. Tegelijkertijd moeten de halsspieren ontspannen. Het hele gebied rond de stemband moet ontspannen zijn. Om te zorgen dat je tijdens het zingen en je optredens ontspannen spieren hebt en ontspannen kunt zingen, moet je de hele dag het gebied rondom je stembanden ontspannen hebben. Dat moet je oefenen om dit te conditioneren.” In het laatste liedje dat Peter zong, zaten veel zanglijnen, die volgens de zangcoach goed binnen het bereik van zijn stem vallen. Maar het klinkt te gespannen. Babette: “Ontspan eerst en dan ineens ‘Baf’ begin je te zingen en laat je zien: ‘Hier ben ik. Ik ga jullie een echt verhaal vertellen.’ Je hebt een prachtige stemgeluid. Je moet proberen hier alles uit te halen.” Babette vraagt Peter om het liedje opnieuw te zingen, maar nu meer ontspannen en verhalend. Peter begint te spelen en zingt iets rustiger, maar Babette onderbreekt hem al snel: “Nee, maak het nog iets kleiner. Peter probeert het opnieuw. De zangcoach is echter nog niet helemaal overtuigd: “Ik zal je een trucje leren”, zegt ze. “Je bent gewend om te knallen en door de adrenaline de spanning en emotie vast te houden. Daardoor blijft alles gespannen. Probeer eens na elke zin die je hebt gezongen de buik te ontspannen. Haal dan weer adem en ontspan de buik om alles vervolgens weer los te laten nadat je de zin hebt gezongen.” Peter reageert: “Ik hou altijd bewust de adem en spanning tijdens het hele nummer vast. En nu moet ik het loslaten. Daar moet ik dus vanaf nu telkens over nadenken.”

Duidelijk Articuleren

Peter gaat opnieuw zingen en Babette staat achter hem. Na elke zin roept ze ‘loslaten’. Als Peter klaar is, zegt ze: “Hoe simpel en ontspannen was dat?” Peter geeft aan dat het beter ging en inderdaad leek hij veel meer controle over zijn stem en de melodie te hebben. Babette wil nog een stapje verder gaan: “Let nu tijdens het zingen op je ademhaling en het verhaal. Wees heel bewust van wat je met je lichaam doet.” Als Peter weer zingt, gaat ze achter hem staan en geeft aanwijzingen: “Kleiner… Ja, en nu loslaten… Nu moet je iets meer geven… Let op je buik… Zing dat stukje nog eens en denk aan de ontspannen buik.” Babette wil het refrein wederom horen: “Probeer nog meer iets van noodzaak in je woorden te leggen. Plaats de woorden meer. Je moet niet harder zingen, maar duidelijker articuleren. Je bent lui in je articulatie. Dat is wellicht door het Twents accent. Daarentegen heb je je eigen manier gevonden die werkt, maar je bent daardoor te gemakkelijk geworden in je zang. Zing bewuster en met meer gevoel. Haal dat luie eraf en dan kun je je stem nog beter benutten.” Er voor de zoveelste keer begint Peter met zingen. Maar Babette is een pitbull en ze laat niet los: “Meer gevoel”, roept ze. “Je moet veel harder willen werken voor je zang.” ”Ik weet niet hoe ik dat goed moet doen”, antwoordt Peter met enige twijfel, maar wel met een vastberadenheid om dit onder de knie te krijgen. “Maak van je stem weer een instrument”, luidt het advies van de zangcoach. “Wees telkens bewust. Leer hoe je dat moet doen. Nu sjoemel je nog met dingen. Dat mag je niet meer doen als je goed wilt zingen.” Peter laat het dringend advies op zich inwerken en gaat weer zingen. “Werk eens voor die noot”, dirigeert Babette. “Ze is verdrietig over jou en laat dat eens horen en voelen. Ja, zo. Dat is wat ik bedoel.” Ineens heeft Peter de concentratie te pakken die nodig is om bewust adem te halen, de buik te ontspannen en tegelijkertijd met kracht en gevoel te zingen. Zingen is simpel ‘but it sure ain’t easy’. Hij is triomfantelijk: “Op deze manier kan ik het zingen veel langer volhouden en meer uit mijn stem halen. Meer kracht. Meer gevoel.” Ook Babette is opgetogen.

Dagelijkse prioriteit

Een zanger die veel optredens heeft, moet dat als dagelijkse prioriteit stellen. Om de stem te behouden, moet volgens Babette alles wijken om de stem en het lichaam niet te overbelasten. “Het zijn simpele dingen die je overdag kunt doen. Ik had ooit stemproblemen en wilde mijn stembanden niet laten opereren. Ik ben toen elke dag doelbewust gaan trainen om mijn stem weer goed te krijgen. Het enige wat ik heb gedaan, is opnieuw leren praten. Praten vergt veel van je stem. Leer beter te articuleren en ontspan je buik na elke zin die je uitspreekt. Dit moet een automatisme worden, want op het podium heb je dat automatisme nodig. Niemand leer goed zingen op het podium. Dat moet je elke dag leren.” Babette: “Je kunt heel veel met je stem. Je hebt een groot bereik en bovendien is je stem krachtig. Maar ondanks je goede stem moet je heel goed beseffen dat het voorbereiden op het optreden en het in goede conditie houden van je stem belangrijk zijn. Praat op de dag van een optreden ook niet te veel. Een interview voor of na een optreden zorgt ervoor dat je je stem overbelast. Zeker als je dit op de verkeerde manier doet. De interviews die Caro Emerald gaf, hebben haar stem destijds aangetast. Rust uit na het zingen.” “Dus na afloop van een concert niet met je fans in de foyer gaan praten?”, stelt Peter zijn retorische vraag. “En altijd rustig blijven praten?” Babette knikt: “In de kroeg moet je uit het geluid gaan staan als je wilt praten. Luister goed naar je lichaam. Als je serieus bent , ga je dat doen. Je moet jezelf supergoed disciplineren. Zingen is topsport. Bereid je geestelijk en mentaal voor op een optreden. Een goed opwarming is ook van belang.”

Yumyumyum

Babette gaat achter de piano zitten om Peter enkele zang-oefentechnieken te leren om zijn stem los en warm te maken en tegelijkertijd te trainen. “Dit zijn belangrijke oefeningen”, waarschuwt de zangcoach. “Alles wat bijvoorbeeld zoemen is.” Ze slaat een toon op de piano aan: “Pak een octaaf lager en zing een M, zoals je ‘Mmmmm, lekker’ zegt. Je bent dan heel actief met de buik. Laat de noot en je buik los. Doe deze oefening heel rustig en zonder vibrato. Waarom geen vibrato? Dat is een trucje van je stem en je moet weten wanneer je dit aan of uit zet. Als je de toon te pakken hebt, laat je vervolgens de stem vallen. Doe deze oefening elke ochtend met de N, M en NG van bang.” Ze oefenen nog even samen en laat Peter ook het verschil horen als de lippen worden gebruikt. Peter: “Dit voelt erg prettig en ik heb het gevoel dat ik bewuster word van mijn stem.” Babette laat de singersongwriter een nieuwe oefening zien. “Wat doe je als je op de toppen van je stem zit?”, vraagt ze zonder op het antwoord te wachten. “Je gaat falsetto zingen. Probeer het eens.” Peter gaat zingen. Steeds hoger en hoger, maar stokt bij de falsetto. Hij moet volgens Babette meer ontspannen zingen en daar heeft ze ook een trucje voor. Peter moet Yumyumyumyum zingen en steeds hoger gaan. “Niet te hard zingen en zorg dat je bij de lage tonen niet te lui zingt. Ook in de lage regionen moet je actief zijn.” Babette doet het voor en Peter volgt. Ze kijkt tevreden.

Toon expressie

Babette wil nog één les aan Peter meegeven. Zingen is meer dan gevoel alleen. Het gaat, naast gevoel, om techniek – maar ook om expressie. “Je bent een stoere kerel, maar je durft je gezicht niet te laten zien en bent voorzichtig in je expressie. Zingen is het meest kwetsbare aspect van muziek maken. Maar als je lak hebt aan die kwetsbaarheid, krijg je respect.” Peter geeft aan dat hij zich meer bloot wil geven. Dan moet hij uit zijn comfortzone komen, zegt Babette tegen hem: “Toon expressie zonder dat het nep is. Je moet de muziek en tekst echt brengen. Haal dat muurtje om je heen weg.” “Ik moet meer persoonlijkheidsschillen van mij afgooien. Dan kan ik meer bereiken”, geeft Peter aan. “Dat klopt”, antwoordt de zangcoach, “maar daar hoort een goede voorbereiding bij. Dat geeft je zekerheid en vleugels op het podium. Als je dit advies volgt en de oefeningen elke dag doet, dan ben je er klaar voor. Dan moet je het absoluut redden om die zestig optredens te doen. Maar discipline is de sleutel.”


Babette Labeij

Zangcoach Babette Labeij heeft in Amsterdam haar bekende muziekschool. Ze leert mensen angsten te overwinnen en voor de glorie van zingen te gaan. Haar effectieve methode en goede resultaten met zangers hebben haar erkenning en roem gebracht als een vocale expert, talentenjury en creatieve consultant voor internationale tv-wedstrijden als Idols, X-Factor, en vooral The Voice of Holland, The Voice Kids en de Latijns-Amerikaanse versie La Voz Kids. Ze coachte onder meer Anouk, Jamai, Ivy Levan en Caro Emerald. Onlangs verhuisde Babette naar Los Angeles om ook haar muziekschool en coaching internationaal uit te breiden. Haar passie voor jeugd en muziek maken haar een enthousiaste pleitbezorger voor het muziekonderwijs op scholen.

Goed om te weten

Belcanto is geen medicijn

Er wordt nog wel eens gedacht dat stemschade specifiek iets is voor pop- en rockzangers. En dat klassieke zangers, die zingen volgens het belcanto, gevrijwaard blijven van stemproblemen. Dat is echter niet waar, er zijn ook belcantozangers die stemproblemen hebben. Belcanto gaan zingen als remedie voor stemschade is dan ook geen oplossing.

Zingen tijdens en na verkoudheid

Het is wel verantwoord om te zingen als je verkouden bent, mits het een pure neusverkoudheid betreft. Zodra je merkt dat de verkoudheid ook op je keel slaat, stop dan met zingen. Een kriebel in je keel is al een signaal. Bij een keelontsteking moet je zeker niet zingen. Let wel op bij doorzingen tijdens een neusverkoudheid. Vaak zijn je stembanden dan iets gezwollen, waardoor je volume inlevert. Dat ga je automatisch compenseren door een onjuiste techniek, die niet meteen schadelijk hoeft te zijn. Het probleem is echter dat je, na genezen te zijn, die techniek onbewust nog een tijd blijft aanhouden, waardoor er uiteindelijk toch te veel spanning en schade kan ontstaan. Wees je hiervan bewust en stop meteen met compenseren zodra dat weer kan.

Goede zangtechniek is niet alles

Goede zangtechniek is niet de enige manier om stemschade te voorkomen. Ook externe factoren spelen mee, zoals dehydratie, chemische prikkeling en vermoeidheid. Lees ons blog hierover om te leren hoe je hiermee omgaat.

Diplofonie door Lalah Hathaway

In het artikel beschrijven we het verschijnsel diplofonie, of tweestemmigheid. Door een zwelling of knobbeltje op je stemband krijg je als het ware twee stembanden. Ieder van die stembanden heeft zijn eigen frequentie, dus je hoort twee tonen. Normaal gesproken is diplofonie foute boel. Maar niet voor Lalah Hathaway, de dochter van zanger en songwriter Donny Hathaway. Lalah behoort tot de uitzonderlijke talenten die zelf diplofonie kunnen oproepen en weer uitzetten. Kijk hieronder eens naar het nummer Something dat Lalah uitvoert met de band Snarky Puppy. Een prachtige song, waarmee ze ook een Grammy heeft gewonnen, en waarbij Lalah aan het eind ‘diplofonisch’ zingt. Het lijkt alsof ze zelfs drie tonen zingt, maar daarover kun je discussiëren. Mooi om te zien dat de band volledig uit zijn dak gaat als ze dat doet, ook tijdens de uitreiking van de Grammy. Zie ook ons blog over extreem zingen.

Zie ook

» Hoe zorg je goed voor je stem?
» Zangtechniek – Leer alles over zingen
» Fluitregister, boventoonzang en diplofonie – Kun je dat leren?
» Zingen met vibrato
» Stembreuk: wel of geen probleem?
» Zingen met effecten: growlen, grunten, distortion, krijsen, kraken, ruisen…
» Klinker-problemen (en oplossingen) bij het zingen
» Belten en twangen- Techniek voor hoog en hard zingen
» Zingen met en zonder compressie
» Vloeiend zingen door dynamische ademsteun en blending
» Ademsteun en ademcyclus bij het zingen
» Geschiedenis van de zangtechniek

» Microfoons & accessoires
» Zangboeken
» Vocal effect-apparaten

Reacties gesloten...