Opnemen van een akoestische gitaar lijkt eenvoudig, maar om heldere en natuurgetrouwe opnames te maken, moet je rekening houden met veel factoren. Het is zelfs zo dat akoestische gitaren de moeilijkste muziekinstrumenten zijn om goed te krijgen in de studio. Type microfoon(s) en plaatsing ervan is belangrijk, maar ook de ‘sound’ of geluidstrilling van de gitaar en de ruimte waarin opgenomen wordt. De vele variabelen zorgen ervoor dat ‘home recording’ van gitaar behoorlijk lastig is. Maar als je de basisprincipes goed in de vingers hebt en bereid bent om veel te experimenten, kun je mooie demo’s met een goed geluid maken. Lees gauw verder!

Akoestische gitaar opnemen - Gebruik deze basisprincipes!

Trillingen

Een akoestische gitaar produceert geluidstrilling via de snaren. Deze trillingen laten de hele klankkast vibreren en rondom de gitaar is het geluid te horen. Het meeste geluid wordt ‘vastgehouden’ in de holle ruimte van de klankkast en ‘ontsnapt’ door de opening (soundhole) van de klankkast. Hier is het geluid op zijn hardst en volst, maar dat betekent niet dat dit de beste plek is om de microfoon op te richten. De klank van de gitaar is op elke plek verschillend; mede afhankelijk van het gitaarmodel zoals de Dreadnought, Concert, Jumbo of de kleinere Parlor. Daarnaast heb je klassieke gitaren en zijn er ook gitaren met een gedeeltelijke kunststof klankkast (Ovation). Elke gitaar produceert zijn eigen trilling en geluid en elke gitaar heeft zijn ‘sweet spot’ waar je de microfoon kunt plaatsen. Die perfecte plek is natuurlijk subjectief, maar moet je eigenlijk op elke gitaar ontdekken. Ervaren geluidsengineers weten vaak wel waar deze zich bevindt, maar een beginner zal toch even moeite moeten doen om de ‘sweet spot’ te ontdekken. Deze plek zit niet voor de soundhole. In feite zit daar te veel geluid: te veel bas en hoge en lage tonen die dwars door elkaar heen golven. Dat zorgt ervoor dat de microfoon overdonderd wordt met geluid; vooral de bas kan overstemmen. Luister goed naar je akoestische gitaar en ga met je oor op zoek naar het punt waar alle tonen mooi en helder zijn. Dat je ze ‘los’ van elkaar kunt horen, zonder dat er een toon overstemt. Je zult merken dat de meeste zogenaamde ‘low-end build-up’ of bastonen in de buurt van de soundhole zitten; de ‘high-end build up’ of hoge tonen zullen ergens in de buurt van de 12de fret liggen. Waar je de microfoon plaatst, is afhankelijk van de opname-setup en de microfoon die je gebruikt en natuurlijk van het type ‘sound’ dat je wilt opnemen. De ‘sweet spot’ voor jouw perfecte geluid zit dus ergens tussen het klankgat en de 12e fret.

Geen dynamische microfoon

Voordat je met het opnemen begint, ga je de microfoon kiezen die je wilt gebruiken. De gitaar kan een nog zo mooi geluid geven; als je de juiste microfoon en de juiste microfoonopstelling niet hebt, kun je geen goede geluidsopname maken. Voor het opnemen van akoestische instrumenten in de hoogste kwaliteit, wil je waarschijnlijk een condensatormicrofoon (condensor mic) gebruiken in plaats van een dynamische microfoon. De reden is heel voor de hand liggend. Condensatormicrofoons zijn gevoeliger, geven een betere weergave van hoge frequenties en een betere ‘transient response’. Dat is het typische vibrerende en vervagende geluid dat akoestische instrumenten produceren. Een condensatormicrofoon pikt dat geluid beter op dan een dynamische microfoon, tenzij je een dynamische microfoon hebt van hoge kwaliteit. Dynamische microfoons, zoals de SM57, zijn zeer geschikt voor elektrische gitaarversterkers die niet zoveel ‘transient response’ nodig hebben. Naast deze twee typen microfoons bestaat er ook de bandmicrofoon ofwel de ribbonmicrofoon. De werking is min of meer hetzelfde als bij een dynamische microfoon, maar de ribbonmicrofoon kan zeer lage frequenties, tot 30Hz, registreren. Nadeel is dat hij zeer kwetsbaar is. Terwijl je een condensator- of dynamische microfoon ‘live’ kunt gebruiken, moet je met een ribbonmicrofoon voorzichtig zijn. In de afgelopen jaren heeft dit type microfoon een ‘come back’ gemaakt, vanwege het zachte warme karakter waardoor hij niet zo schel klinkt als de condensatormicrofoon en daardoor een goed alternatief is. Deze bandmicrofoon wordt vooral gebruikt voor opnames van blaasinstrumenten, en van de elektrische en akoestische gitaar. Zoek je een warm geluid dan is een dergelijke microfoon voor ‘homerecording’ een goed alternatief. Bovendien zijn ze iets meer veelzijdig; de ribbonmicrofoon wordt voornamelijk ingezet bij de opname van elektrische/akoestische gitaren en hout- en koperblazers. Actieve ribbonmicrofoons (nooit doen bij andersoortige ribbonmicrofoons) moeten, net als condensatormicrofoons, worden voorzien van ‘phantom power’. Vergeet je dit, dan is het geluid uiteraard belabberd. Zie ook ons blog over de ribbon-microfoon. Condensatormicrofoons zijn er in twee soorten: de kleinmembraam ofwel small diaphragm, en de grootmembraam ofwel large diaphragm condensator mics. Het verschil tussen klein- en grootmembraan is dat de grootmembraam een grotere gevoeligheid heeft en veel meer details oppikt. Een kleinmembraan kan echter veel hogere volumes aan zonder te oversturen, maar ze zijn iets minder gedetailleerd. Het opnamepatroon is ook iets gerichter dan dat van een grootmembraam. Grootmembraam condensatormicrofoons worden voornamelijk gebruikt voor het opnemen van zang, maar zijn ook uitstekend geschikt om een akoestische gitaar op te nemen. Voor een live-optreden is de kleinmembraam weer iets geschikter, maar dat is ook afhankelijk van het optreden en het podium. In het algemeen plaats je de kleinmembraam mics dichter bij de geluidsbron dan de grootmembraam. Lees ook eens ons artikel over dynamisch vs. condensator.

» Grootmembraan-condensatormicrofoons
» Kleinmembraan-condensatormicrofoons
» Ribbon-microfoons

Opnameruimte

De ruimte waar je opneemt, bepaalt voor een belangrijk deel de kwaliteit van je opname. Over het algemeen moet je voorkomen dat je in een te kleine kamer of ruimte opneemt. Geïmproviseerde ‘miniatuur vocal booths’ of de zelfgebouwde 2,5 of 3 meter kubusboxen zijn uit den boze. Het probleem is namelijk dat kleinere kamers vaak resonantieproblemen hebben op frequenties die overeenkomen met het lage middenbereik van het gitaargeluid. Hierdoor is het zeer lastig om de juiste microfoonopstelling te realiseren. Elke verandering in de microfoonopstelling of gitaarpositie zorgt ook voor grote verandering in de frequenties die de microfoon oppikt, dat geldt zelfs voor zeer kleine veranderingen in de positie van het instrument of de microfoon. Het leven is een stuk eenvoudiger als de opnameruimte groot genoeg is. Een te grote ruimte zorgt natuurlijk ook voor de nodige opnameproblemen. Als een kamer te groot is of het geluid weerkaatst wordt, dan kan het opnamegeluid overkomen alsof je in een catacombe zit, waardoor je tijdens de mix in de problemen kunt komen door te veel reverb. Het kan natuurlijk een bewust effect zijn, maar als dit onbedoeld is, heb je een opname die een verkeerde sfeer en ambiance geeft. Dat geldt overigens ook voor objecten in de ruimte die het geluid weerkaatsen. Eén enkel weerkaatsend, bewust geplaatst scherm kan het opnamegeluid verbeteren, maar teveel zorgt voor de verkeerde sound. Het loont dus om een goede ruimte – liefst een studio – te zoeken met weerkaatsing en waar het geluid vol klinkt. Als gitarist merk je vaak zelf in welke ruimte de gitaar het meest natuurgetrouwe geluid laat horen. Het spreekt voor zich dat je het beste in het midden van de ruimte kunt zitten voor de opname. Ook hier kun je mee experimenteren.

Single microfoontechniek

Voor de akoestische gitaar kun je verschillende opnametechnieken gebruiken. In de opnamestudio’s werken ze vaak met bijzondere opstellingen van twee verschillende microfoons in allerlei configuraties. Vaak heeft een soundengineer zijn eigen voorkeuren gebaseerd op ervaring, ruimte en middelen. De meest voorkomende opstellingen die je thuis relatief eenvoudig kunt toepassen en waarmee je kunt experimenteren om het beste geluid te reproduceren, zijn de single ofwel mono microfoontechniek, twee-microfoon ofwel stereotechniek, room/kameropname en natuurlijk de combi van microfoon en pick-up als je over een elektrisch-akoestische gitaar beschikt. De keuze is afhankelijk van je mogelijkheden en van de middelen die je tot je beschikking hebt. Bij de single microfoontechniek neem je op met een enkele microfoon. Om te beginnen plaats je de microfoon op zo’n 40 centimeter op de 12e fret. Sommigen zeggen dat je het beste bij 15 centimeter kunt beginnen met een kleinmembraam mic. Experimenteer met de afstand, want elke microfoon is toch even net iets anders. Als de opstelling niet het geluid opvangt dat je graag wil, zet de microfoon dan iets dichterbij als het geluid te zacht en te weinig gedetailleerd is en iets verder als het geluid iets overstuurt. Is het geluid te donker of hoor je te veel bas, richt de microfoon dan iets naar de kop van de gitaar. Is het geluid te scherp dan kun je de microfoon meer naar het klankgat richten. Een alternatieve opstelling voor minder schel geluid is het plaatsen van de microfoon bij de brug waarna je deze rechts van de klankkast richt. Bij het gebruik van een single microfoontechniek, kan het geluid levenloos, eentonig en saai overkomen. Wordt de opname van de gitaar gebruikt voor een mix met andere muziekinstrumenten in stereo, dan is het vlakke geluid niet zo heel erg. Sterker nog, voor de opname voor de song waarin de hele band speelt, verdient het gebruik van één microfoon de voorkeur. Is de akoestische gitaar echter het focuspunt dan is het beter om voor een andere opstelling te kiezen: bijvoorbeeld een opname met twee microfoons. Had je wellicht toch gehoopt op een sprankelender geluid? Dan kun je dat bereiken door de gitaarpartij twee keer op te nemen. Eén keer met de mic meer naar het klankgat toe gericht, de andere opname meer naar de kop van de gitaar. Bij beide opnames kan de mic ter hoogte van de 12de fret staan, maar je kunt ook de opstelling gebruiken zoals beschreven in de stereotechniekmethode (brug en 12e fret). Voorwaarde van deze opnamemethode is natuurlijk dat je de gitaarpartij nagenoeg identiek moet naspelen. De twee opnames kun je in de mix zo balanceren dat het gitaargeluid de sprankel en ‘body’ heeft die je graag wilt horen.

Twee-microfoontechniek

De mogelijkheden om een goede opname te realiseren, worden natuurlijk beter als je beschikt over twee microfoons, ofwel de stereotechniek. Je hebt dan tijdens de opname en bij het mixen meer controle om het geluid te krijgen dat je wilt. Plaats een microfoon (kleinmembraam) ter hoogte van de 12e fret op een afstand van 40 tot 80 centimeter en richt hem links van het klankgat. De andere microfoon plaats je ter hoogte van de brug en richt je rechts van het klankgat. Een alternatieve setting is dat je de eerste microfoon op de 12e fret richt en de microfoon bij de brug op de 8e fret richt. Speel en experimenteer wederom met de afstand, opstelling en richting. Bij de opstelling van twee microfoons hoor je meten een duidelijk verschil. Het geluid is open en natuurgetrouwer dan bij een opname met één microfoon. Dit is eenvoudig te verklaren: je hebt twee oren, dus bij het opnemen met twee microfoons klinkt het geluid natuurlijker voor onze hersenen. Er zijn nog veel meer verschillende configuraties mogelijk met twee microfoons. Bijvoorbeeld het gebruik van klein- en grootmembraam-microfoons in één setting. Plaats de kleinmembraam boven de grootmembraam zonder dat ze elkaar aanraken en richt de kleinmembraam op het klankgat. De kleinmembraam vangt het scherpe geluid op en de grootmembraam het vollere meer gedetailleerde geluid. Tijdens de mix kun je de twee geluidstracks balanceren naar voorkeur. Heb je weinig tijd en beperkte ruimte tot je beschikking, dan is de XY-configuratie een optie. Hiervoor moet je de twee (kleinmembraam-)microfoons in een hoek van 90 graden ten opzichte van elkaar plaatsen zonder dat ze elkaar raken. De hoek wordt dan gericht naar de geluidsbron, ofwel het klankgat.

Gebruik pick-up

Heb je geen budget voor twee goede microfoons, maar beschik je wel over een elektrisch-akoestische gitaar, dan kun je experimenteren met een opname via één microfoon en de pick-up van je gitaar. Het resultaat is natuurlijk afhankelijk van het elektronisch systeem dat in je gitaar zit. Soms kan het opnemen van de pick-up van de akoestische gitaar en mengen met een microfoon een meer gedetailleerd geluid opleveren. Je kunt voor de opstelling de bovenstaande technieken gebruiken of zelfs twee microfoons. Maar veel soundengineers zullen zeggen ‘Less is More’ en dat ‘More is More’ alleen beter is als het ook beter wordt uitgevoerd. Dat geldt zeker voor een opname via de pick-up, want de kwaliteit van de opname wordt sterk bepaald door de kwaliteit van de pick-up en het geluid zal in veel gevallen niet het niveau van een studio-opname halen. Maar als je geen microfoon hebt, dan kan een goede kwaliteit pick-up nog een aardige ‘sound’ tevoorschijn toveren.

Goed om te weten

Beste microfoons voor akoestische gitaar?

Er zijn zoveel microfoons te koop, dat het een onmogelijke opgave lijkt om de beste te kiezen. Daarnaast is het vooral ook een kwestie van budget en smaak. De Rode NT1-A grootmembraan condensatormicrofoon is een ‘safe bet’. Volgens de kenners krijg je voor ongeveer 200 euro veel microfoon voor weinig geld. Nog een stapje lager op de budgetladder is de Audio-Technica AT2020 kleinmembraam voor 100 euro. Als het budget nog kleiner is, kan de Behringer B-1 microfoon een alternatief zijn; absoluut waar voor je geld. Tegenwoordig zijn er echter al microfoons vanaf 39 euro, maar het loont om de lat toch iets hoger te leggen. De extra uitgave vertaalt zich in minder ruis, betere bouwkwaliteit en sound. Wie het geld heeft kan voor meer geld betere microfoons kopen. Goede opties zijn: de Shure SM81 Kleinmembraam microfoon voor 350 – 400 euro, Rode NT2A Grootmembraam (Multi-Pattern) microfoon voor 400 – 450 euro, Shure KSM141 SL Klein membraam microfoon voor 400-450 euro, AKG C214 Cardioid Grootmembraam microfoon voor 400-450 euro, Neumann TLM 102 Grootmembraam microfoon 700-750 euro, Shure KSM44 Grootmembraam voor 1000- 1050 euro, en de Royer R-121 Studio Ribbon Microfoon voor ongeveer 1300 – 1350 euro. Uiteraard is elke keuze gebaseerd op je eigen voorkeur. Het neusje van de zalm voor de singer-songwriter of voor duo’s is toch wel de Ear Trumpet Labs Evelyn condensator stereomicrofoon voor het magische bedrag van 1900 euro. Wie veel optreedt of opneemt, kan beter zijn geld besteden aan deze microfoon dan aan een hele dure gitaar.

Richtingsgevoeligheidsspatroon

Behalve door de microfoonkeuze – dynamisch, condensator (groot of kleinmembraam) of ribbon – wordt de uiteindelijke klank ook bepaald door de richtingsgevoeligheid. Deze richtingsgevoeligheid wordt aangegeven met het zogenaamde ‘polar pattern’. Sommige microfoons zijn rondom gevoelig; andere hebben richtingsgevoelige kenmerken en zijn aan de voorkant zeer gevoelig. Er zijn vier verschillende polar patterns: Omni directional (rondom gevoelig), Cardioid (niervormig), Supercardioid (grote nier) en de figure of eight/bidirectional. Kleinmembraam microfoons zijn veelal Cardioid, evenals de goedkopere grootmembraam microfoons. De duurdere modellen zijn in bidirectional en hebben vaak de mogelijkheid om tussen de verschillende polar patterns te schakelen. Daarmee zijn ze veelzijdig. Welke richtingsgevoeligheid je nodig hebt, is afhankelijk van het gebruik en de voorkeur. Lees meer in ons artikel hierover.

Minimaal twee personen

Natuurlijk kun je proberen om je gitaar helemaal zelf op te nemen zonder hulp van anderen. Maar het is veel beter om de opname met twee personen te doen. Dat werkt sneller en efficiënter. Je hoeft niet telkens op te staan en heen en weer te lopen tussen gitaar en opnameapparatuur. Bovendien horen twee mensen meer en beter dan één enkele persoon. Hoewel de singer-songwriters graag eenlingen zijn, is een extra hand en oor geen overbodige luxe!

Zie ook

» Grootmembraan-condensatormicrofoons
» Kleinmembraan-condensatormicrofoons
» Ribbon-microfoons
» Microfoonstandaards
» DAW-software
» Audio interfaces
» Studio-akoestiek-producten
» Akoestische gitaren
» Elektrisch-akoestische gitaren

» Hoe kan ik een gitaar aansluiten op mijn computer?
» Wat is een impulse response en waarvoor gebruik je deze?
» Wat is een loadbox en hoe gebruik je deze?
» Wat is re-amping en hoe werkt het?
» Hoe hard moet ik geluid opnemen?
» Twee USB-microfoons op één computer aansluiten – Kan dat?
» Overspraak in geluidsopnames? Zo voorkom je ‘mic bleed’
» Geslaagde opnamesessies in 5 stappen
» Zo kun je een microfoon aansluiten op de computer
» Hoe je een koor moet opnemen
» Mixen met koptelefoon – (On)verstandig?
» Opnames maken – Alles over recording
» Stereo mixen in 3D: diepte creëren met twee speakers
» Hoe neem ik een piano op?
» Drums opnemen: een vak apart

Geen reacties

Nog geen reacties...

Laat een reactie achter