Percussie spelen is een vak apart, net als elk ander muziekinstrument. En ben je percussionist in een band, dan moet je bovendien leren hoe je samenwerkt met de drummer en de andere muzikanten. In dit artikel leer je wat er komt kijken bij percussie leren spelen, de belangrijkste speeltechnieken en wie de groten der aarde zijn. De enorm ervaren all-round percussionist Martin Verdonk vertelt je er alles over én… laat heel veel zien en horen in een speciale videoserie.

Percussie leren spelen
Foto’s: Gerard Burgers

Over Martin

In de Nederlandse muziekwereld is percussie eigenlijk nog maar een jong vakgebied. Veel bekende Nederlandse percussionisten zijn daarom autodidact. Ze hebben het allemaal grotendeels zelf moet leren en ontdekken. Pas in de jaren tachtig heeft percussie als vak zijn intrede gedaan bij de Nederlandse conservatoria. Een van Nederlands bekendste percussionisten is Martin Verdonk. Ook Martin is grotendeels autodidact. Sinds 1990 geeft hij les aan het conservatorium in Rotterdam (afdeling Wereldmuziek). Martin speelt en heeft gespeeld met Daniel Sahuleka, Ilse DeLange, Nick & Simon, Rob de Nijs, Ruth Jacott, Laura Fygi, Lee Towers, Doe Maar en ga zo maar door. De lijst met internationale artiesten is minstens zo indrukwekkend: tournees en optredens met onder andere Steve Winwood, Incognito, Richard Bona, Lionel Richie, Santana en Roy Hargrove. Ook geeft hij internationale workshops voor het merk Tycoon Percussion, waarvoor hij ook een eigen lijn percussie-instrumenten heeft ontwikkeld. “Min of meer door toeval kwam ik op mijn 19e in aanraking met percussie”, vertelt Martin. “Ik werd er door gegrepen en besloot mijn studieplannen niet door te zetten. Daarna is een lange ontdekkingsreis begonnen. Stukje bij beetje heb ik mij het spelen van percussie eigen gemaakt. In de jaren tachtig ben ik drie keer een maand naar Cuba geweest, om daar lessen te volgen. Daar liggen de roots van de latin percussie.”

Percussie leren spelen
Martin achter de conga’s

In de grotten

Percussie komt van het Latijnse woord ‘percussio’, dat ‘slaan’ betekent (in muzikale zin). Percussie-instrumenten zijn vooral ritmische instrumenten, waar niet alleen op geslagen wordt, maar ook mee geschud, langs ‘geschraapt’ enzovoorts. Er zijn ook melodische percussie-instrumenten, zoals de marimba en de xylofoon.

Percussie leren spelenDe güiro

Veel antropologen en historici denken dat percussie-instrumenten de eerste muziekinstrumenten zijn die de mens ooit heeft gemaakt. Uiteraard was de menselijke stem waarschijnlijk het eerste instrument, maar percussie was ongetwijfeld de volgende stap in de muzikale ontwikkeling van de mensheid. In Frankrijk zijn grotten ontdekt waarin mensen hebben geleefd. In die grotten zijn rode stippen aangebracht naast andere geschilderde voorstellingen. Aangenomen wordt dat deze stippen zijn aangebracht om aan te geven waar men kon slaan om tonen voort te brengen, die door middel van resonantie door de hele grot klonken. Dit lijkt te bewijzen dat mensen zich 25.000 jaar geleden al bewust waren van de akoestische eigenschappen van percussie-instrumenten en resonerende ruimtes. Toen de mensheid zich verder ontwikkelde, werden de percussie-instrumenten steeds vernuftiger en werden de akoestische eigenschappen steeds beter.

Percussie leren spelenDe cajón

Een ‘frisse lift’

Percussie wordt wereldwijd gespeeld. In iedere muzikale traditie speelt percussie of meer of minder belangrijke rol. In de klassieke westerse muziek is percussie doorgaans niet continu aanwezig. Daar wordt het vooral gebruikt om op bepaalde momenten een accent te leggen, bijvoorbeeld met pauken of bekkens. In de Afrikaanse, Aziatische en Latijns-Amerikaanse muziek speelt percussie een veel prominentere rol. Met name vanuit Latijns-Amerika heeft de percussie zich over de wereld verspreid. De manier waarop percussie wordt gespeeld, komt veelal voort uit de Latijns-Amerikaanse traditie. Vooral de Cubaanse traditie is toonaangevend.

Percussie leren spelenDe claves

“Percussie past in iedere muziekstijl“, aldus Martin. “Er zijn bijvoorbeeld ook heavy metal bands met een percussionist. Dat gaat prima. In bepaalde muziekstijlen is percussie onmisbaar. Denk aan latin, fusion, smooth jazz, latin jazz, oude soul, Motown soul, funk en veel popmuziek. Ook een bluesartiest als B.B. King heeft heel lang een vaste percussionist in zijn band gehad.” Martin vervolgt: “Het mooie aan percussie is dat het heel allround is en dat het in alle muziekstijlen een nummer ‘omhoog’ kan halen. Het smaakvol toevoegen van percussie kan muziek een ‘frisse lift’ geven. Het kan een nummer een andere draai geven, een andere klankkleur. Het werkt ook bij nummers die geen percussie lijken nodig te hebben. Zo zou ik onlangs twee nummers inspelen op een nieuwe cd van Nick & Simon. Uiteindelijk werden het tien nummers. Juist bij die nummers die ‘niks nodig’ leken te hebben, werkte het toevoegen van percussie het sterkst.”

Percussie leren spelenDe shaker

Latin en pop

Er zijn verschillende manieren om percussie-instrumenten in te delen. Maar volgens Martin kun je ook de indeling maken op basis van soorten spelers en de daaraan verbonden instrumenten. “Enerzijds heb je de latin spelers, die spelen volgens de Latijns-Amerikaanse traditie. Dat zijn ‘beesten’ op de conga’s, bongo’s en timbales. Ze beheersen deze instrumenten en de bijbehorende ritmes tot in de puntjes en gaan daar ook heel puristisch mee om. Dat laatste spreekt eigenlijk vanzelf, want de Latijns-Amerikaanse percussietraditie is heel gedisciplineerd. Anderzijds heb je de pop-percussionisten. Zij spelen een breder scala aan percussie-instrumenten, zoals de shaker, tamboerijn, chimes, triangel enzovoorts. Maar ze gaan over het algemeen ‘minder diep’ op de conga’s, bongo’s en timbales dan hun latin collega’s. Tussen deze twee groepen zit een groep spelers die beide disciplines beheersen. Dat is de groep waar ik zelf ook toe behoor.”

Percussie leren spelenDe triangel

Martin houdt zelf van latin én pop. “Het is prima om beide muziekstijlen te spelen, maar als percussionist moet je je er wel bewust van zijn dat je een knop omzet als je van latin naar pop gaat en andersom. Als je in de popmuziek vasthoudt aan de traditionele latin-patronen, gaat een nummer heel erg latin klinken. Dat is een valkuil waar je als percussionist gemakkelijk in valt. Je hoort namelijk een popnummer en vervolgens ga je na welk van de jou bekende patronen daar het beste in past. Dat zijn altijd latin-patronen en die zorgen ervoor dat een popnummer erg latin gaan klinken. En dat is doorgaans niet gewenst.” Martin heeft dit al lang geleden losgelaten. “Als ik een ritme zoek, ga ik niet langs de patronen die ik allemaal ken vanuit de latin, maar ik bedenk zelf iets. Overigens moet je, naar mijn mening, die latin-patronen wél kennen, want ze horen bij de bagage van de percussionist. Maar je moet ze durven loslaten als de muziek daar om vraagt. Of je gebruikt een afgeleide van een patroon dat je kent.”

Percussie leren spelenDe kabassa

Samenwerking met drummer

De meeste bands zijn voorzien van een drummer. De percussionist komt er dan bij. Martin maakt dat uiteraard vaak mee. “Als er een drummer is, dan is de drummer altijd ‘leading’. Als percussionist volg je de drummer. Ik zeg ook altijd tegen de drummer dat hij moet spelen alsof ik er niet ben. Dat is voor drummers die niet gewend zijn om met een percussionist te spelen, vaak een geruststelling. Ik zoek zelf wel de ritmische gaatjes en hoekjes waar ik met mijn percussie ga zitten. Overigens probeer ik wel met mijn percussiespel de drummer te inspireren om nog beter te gaan spelen.” In principe hoeft een drummer dus geen rekening te houden met een percussionist. Maar als hij dat wel wil, op welke manier zou dat dan kunnen? Martin geeft een voorbeeld: “Stel, de percussionist speelt tamboerijn. De drummer zou dan wat meer op de hi-hat kunnen spelen en minder op het ride-bekken, omdat de tamboerijn en het ride-bekken verwante klanken zijn.”

Percussie leren spelenDe tamboerijn

Een percussionist kan de drummer ook helpen, aldus Martin. “Stel, een drummer heeft moeite om strak te spelen. Hij speelt dan niet ‘in the pocket’, zoals dat heet. Als de percussionist dan met een strak ritme de shaker speelt, klinkt het drumwerk meteen een stuk beter.” Als percussionist geeft Martin er de voorkeur aan om dicht bij de drummer te staan. “Op zich maakt het me niet uit aan welke kant van de drummer, maar ik moet hem wel goed kunnen zien. Oogcontact is belangrijk, dus er moet geen bekken in de weg staan. En uiteraard moet ik de drummer goed kunnen horen en ook direct kunnen horen, met name de bassdrum, snaredrum en hi-hat. Die drie onderdelen wil ik heel goed op mijn monitor hebben. Dat laatste geldt ook voor de bassist. De drie-eenheid drums-percussie-bas moet staan als een huis. Ik let ook voortdurend op de lichaamstaal van de drummer. Je kunt dan zien dat er bepaalde dingen gaan gebeuren, bijvoorbeeld een fill, waarop je dan kunt anticiperen.”

Percussie leren spelenTimbales

Herken de drummer

“Zorg dat je als percussionist de verschillende types drummer goed kent en snel herkent”, adviseert Martin. “Drumt hij druk of juist timide? Of niet druk, maar wel hard? Is het van dik hout zaagt men planken of juist subtiel? Leunt hij qua timing helemaal naar achteren of juist naar voren? Als percussionist moet je leren om dat snel in de gaten te krijgen. De kunst is om dat tijdens de soundcheck al helemaal duidelijk te krijgen. Daarom doe ik tijdens de soundcheck het liefst drie nummers: een ballad (voor drummers het moeilijkst), een nummer in medium tempo en een up tempo nummer. Je hoeft dan niets eens de nummers helemaal te spelen. Als je door hebt met welk type drummer je te maken hebt, dan kun je daar met je percussiespel op inspelen.” Martin vindt het belangrijk om met de drummer van tevoren goede afspraken te maken. “Bijvoorbeeld als ik een solo heb. Afhankelijk van het soort drummer en zijn kwaliteit spreek ik dan af dat hij tijdens mijn solo gewoon rechtdoor speelt, alleen de bassdrum laat doorlopen of dat ik in m’n eentje speel.”

Percussie leren spelenDe batá drum

Onmogelijke situaties

Waar kan Martin als percussionist wanhopig door worden? “Door een slechte timing (door de drummer of door de band als geheel). Dan kan ik er als percussionist niets meer aan redden. En loopt het echt uit de hand, dan zit er niets anders op dan maar even niet te spelen. Waar ik ook wanhopig door kan worden, is als de bandleden alles willen laten horen wat ze kunnen. Dan gaan ze dingen doen die niets met het nummer te maken hebben. Terwijl je als muzikant altijd in dienst van het nummer moet spelen. Dat staat op de eerste plaats. Je moet ook altijd beseffen dat het publiek naar het grote geheel luistert.” Percussie biedt enorm veel mogelijkheden, maar wordt Martin ook wel eens met onmogelijkheden geconfronteerd? “Wat wel eens gebeurt, is dat me gevraagd om dingen precies zo te spelen als op de cd staat. Maar dat kan niet altijd, omdat dat verschillende partijen zijn die na elkaar zijn opgenomen en vervolgens gestapeld zijn. Als percussionist heb je maar twee handen. Wat ook wel eens gebeurt, is dat er sounds van me worden gevraagd die ik niet kan maken. Bijvoorbeeld in R&B-nummers. Dat zijn dan elektronische sounds, die je niet uit een akoestisch instrument kunt halen. Een andere frustratie is dat de geluidsman roept dat ik harder moet spelen, omdat ik anders niet te horen ben. Dat kan natuurlijk niet. Het is dan altijd een geluidstechnisch probleem.”

Percussie leren spelenDe djembé

Gedoseerd spelen

“De techniek van het percussie spelen is voor vrijwel iedereen te leren door veel te oefenen”, aldus Martin. “Maar met techniek alleen ben je er nog niet. Waar het om gaat, is om het geleerde muzikaal in te zetten. Juist in de popmuziek is dat moeilijk, omdat je uit de latin-traditie moet stappen. Dat lukt lang niet alle percussionisten. Ik vind dat percussie niet een kunstje op zich moet zijn, maar altijd in dienst staat van de muziek, van het nummer. Dat betekent vaak dat je heel gedoseerd moet spelen. En dat je je instrument zorgvuldig en doordacht kiest. Ikzelf denk altijd veel na over percussie en de rol van percussie in de muziek. Dat zou iedere percussionist moeten doen.” Op zijn of haar percussietafel heeft de percussionist een keur aan instrumenten liggen waaruit gekozen kan worden. “De verleiding is heel groot om het allemaal te willen inzetten. Maar je hoeft niet alles te gebruiken. Meestal is het beter om dat juist niet te doen. Dus probeer die verleiding te weerstaan. Vaak kan net die ene goed getimede triangel-tik meer dan doen dan druk percussiewerk”, adviseert Martin. Een percussionist kan zichzelf enorm verbeteren als hij leert hoe je buiten de latin met percussie moet omgaan. “Dat leer je vooral door heel veel te luisteren naar de toepassing van percussie in niet-latin muziek. Een ander advies is om je instrumenten met veel liefde te spelen. Te vaak zie ik een percussionist met zijn tamboerijn door de chimes raggen. Neem de tijd, bereid je goed voor op die chimes en ga met het triangelstokje beheerst en goed getimed langs de chimes. Dat klinkt echt veel beter.”

Percussie leren spelenDe shekere

Video-serie: Percussie-technieken

Martin Verdonk laat in deze enorm leerzame video-serie zien en horen hoe je diverse percussie-instrumenten bespeelt. Je leert de juiste speeltechniek voor de conga’s, tamboerijn, shakers en shekere.

Goed om te weten

Conga, bongo en timbales

De conga’s, bongo’s en timbales zijn te beschouwen als de basisinstrumenten van de Latijns-Amerikaanse percussie, met Cuba als wellicht de belangrijkste bakermat. Percussionisten uit die traditie zijn doorgaans in deze instrumenten gespecialiseerd en spelen hier zeer gedisciplineerd op. De Cubaanse leider Fidel Castro heeft de conga tot nationaal erfgoed verklaard. Uit de kennis van de Afrikaanse trommelbouw en de Europese stemtechnieken op trommels om de toonhoogtes te beheersen, zijn de conga’s geboren.

Percussie leren spelenBongo’s

Vaktermen uit de percussie

Enkele bekende vaktermen uit de wereld van de percussie:

  • Tumbao: een basisritme uit de Afro-Cubaanse muziek.
  • Guaguancó: een subgenre van de Cubaanse rumba, met een ingewikkelde ritmische structuur.
  • Martillo: een basisritme op bongo’s.
  • Cascara: een ritmepatroon gespeeld op de zijkant van de timbales.
  • Fill: heeft dezelfde betekenis als bij drummen, namelijk een maat waarin de drummer of percussionist varieert op het basisritme, doorgaans om een overgang aan te geven.
  • Floating hand: het drumvel raken met de handpalm (bas) en vingertoppen tegelijk.

Wees op tijd en flexibel

Een percussionist heeft doorgaans behoorlijk wat spullen bij zich. “Daarom zorg ik er altijd voor dat ik er een half uur eerder ben dan de andere muzikanten”, zegt Martin. “Dan kun je op je gemak opbouwen. Bovendien kunnen andere muzikanten doorgaans niet goed de ruimte inschatten die een percussionist nodig heeft. Daarom kun je er beter maar op tijd zijn. Je kunt natuurlijk de pech hebben dat je een heel klein podium treft. Op dat moment moet je flexibel zijn en dan de keuze durven te maken dat je niet alles opstelt.

Legendarische percussionisten (latin)

Raul Rekow (1954-2015) was een congaspeler die 30 jaar bij Santana heeft gespeeld en daarvoor bij de befaamde latin-rock band Malo. Hij had een fraai rond congageluid en een mooie flow. Martin heeft met hem getoerd.

Armando Peraza (1924-2014) was een congaspeler die ook lang bij Santana heeft gespeeld.

Congaspeler Mongo Santamaría (1917-2003) kwam samen met Armando Peraza in de jaren veertig vanuit Cuba naar Noord-Amerika. Componist van jazz standard Afro Blue.

Ray Barretto (1929-2006) speelde onder andere met jazzmusicus Charlie Parker.

Tito Puente (1923-2000) wordt wel de koning van de timbales en de latin genoemd.

Congaspeler Carlo Valdes (1926-2007) was beroemd onder zijn bijnaam Patato. Hij was uitvinder van de stembare conga. Naast uitstekend muzikant een echte showman.

Orestes Vilató (1944) is specialist op de bongo’s en de timbales. Werkte ook met Santana.

De nieuwere generatie latin-percussionisten zijn onder andere:

Giovanni Hidalgo (1963) uit Puerto-Rico beweegt zich vooral in de latin jazz. Wordt algemeen beschouwd als de beste congaspeler ter wereld.

Richie Flores is bekend van onder meer Cachao en Caribbean Jazz Project.

Legendarische percussionisten (pop)

Ralph MacDonald (1944-2011) was een Amerikaanse percussionist en songwriter, afkomstig van Trinidad. Speelde met een groot aantal bekende popartiesten.

Luis Conte (1954) is een Cubaanse percussionist die in de jaren zestig naar Los Angeles ging. Speelde met onder andere Madonna, Phil Collins en James Taylor.

Paulinho da Costa (1948) is een Braziliaanse percussionist die hoort bij de meest opgenomen percussionisten aller tijden. Speelt meer dan 200 percussie-instrumenten in veel verschillende muziekstijlen.

De nieuwe generatie poppercussionisten:

Lenny Castro (1957) is een Amerikaanse percussionist van Puerto-Ricaanse afkomst. Hij speelde met een groot aantal bekende popartiesten, onder andere met Toto.

Rafael Padilla begeleidt onder andere Gloria Estefan en Shakira.

Zie ook

» Bongo’s
» Conga’s
» Djembés
» Cajons
» Tamboerijns
» Shakers
» Alle Percussie & Accessoires
» Alle Drums, Percussie & Accessoires

» Wat is het beste percussie-instrument voor mij?
» De 7 leukste percussie-instrumenten voor pop en rock
» Cajon-ritmes leren spelen – De basis
» De geschiedenis van de cajón
» Hoe speel je cajon?
» Haal het beste uit je cajon: 5 snelle en simpele trucs
» Nader bekeken: percussie-effecten
» Nader bekeken: Frame Drums
» Een nadere kijk op Latin percussie
» Sambapercussie: swing er op los in een sambaband
» Lijsttrommels: van bendir tot handtrom

Geen reactie

Nog geen reacties...

Laat een reactie achter