Accordeon

Een accordeon is een instrument met wereldwijde aantrekkingskracht. Van een doedelzak kun je nog stellen dat ‘ie vooral Schots is, en van een didgeridoo dat ‘ie vooral Australisch is. Maar een accordeon komt over de hele wereld voor, in met name de volksmuziek. Overal is het een smaakmaker en een sfeerzetter. Zuid Amerika, Frankrijk, Italië, Ierland, Duitsland, de Balkan, Azië (in China zijn er gigantisch veel), Australië (door de vele migranten uit Europa) en nog wel wat andere regio’s. En Nederland natuurlijk ook! Een accordeon is cultureel gezien een onderdeel van zeer veel volkeren en hun muziek.

De werking en unieke eigenschap van een accordeon

Op een bepaalde manier heeft het instrument wel iets weg van een enorme mondharmonica. Met als verschil dat de luchtstroom uit een zelf te bewegen balg komt, en er veel meer tongen beschikbaar zijn voor een groter bereik en de diverse combinaties van tongen. Je kunt je blind staren op de specifieke klank en vorm van het instrument, maar het belangrijkste heb je dan gemist. Het is ook niet iets waar je als buitenstaander zomaar bij stilstaat. Zonder eigen ademdruk en zonder stopcontact - geheel unplugged dus - kun je met een accordeon melodie, akkoord en bas spelen! Dit met aanhoudende tonen, met enige invloed op de klankkleur, en alles in je eentje dus! Je vindt geen ander portable akoestisch instrument waarmee dat kan.

De prijs van een accordeon

Aan de buitenkant zie je doorgaans niet waar de waarde zit. Je ziet een behuizing met wat knopjes, toetsen en een balg. Misschien een soort kleurige glans, maar verder is een accordeon in de regel niet zo uitgesproken aanwezig. De waarde van het instrument zit aan de binnenkant. Terugkomend op de vorige alinea: geheel zonder stroom - louter met mechanieken - speel je melodie, akkoorden en bassen. Dat binnenwerk is een enorm complex geheel van tongen en schakelingen. Je maakt niet zomaar even een accordeon, en voor die uitdaging staat een bedrag. Er zijn gerust voordelige accordeons beschikbaar, ideaal voor starters, maar in het duurdere (en betere) segment ga je zomaar naar een bedrag met vijf cijfers op een rijtje.

Accordeon kopen: akoestisch of digitaal?

Zoals er naast akoestische piano’s ook digitale piano’s bestaan, zo geldt dit ook voor accordeons. Het aanbod aan digitale accordeons is echter bescheiden, niet vergelijkbaar met het aandeel digitale piano’s. Er zijn voordelen te noemen van beide soorten accordeons, en het is maar net welke pluspunten je waardeert.

Voordelen en nadelen van een akoestische accordeon

Zoals dit ook voor heel veel andere instrumenten geldt: alleen een accordeon klinkt als een accordeon, een digitale versie doet hooguit een accordeon na. Hoe goed sommige digitale accordeons ook kunnen zijn, er blijven puristen die de akoestische variant beter vinden klinken. Verder is het zo dat veel accordeonspelers enigszins een conservatieve mindset hebben - iets wat we bij andere instrumenten ook zien. Het instrument zoals ze het kennen hoeft niet wezenlijk te veranderen, en dan heeft een digitale versie weinig meerwaarde boven het akoestische origineel. Eigenlijk kunnen we alleen de prijs als nadeel noemen, en het gewicht. Maar dat is inherent aan de werking en de complexiteit van het product.

Voordelen en nadelen van een digitale accordeon

Bij een digitale accordeon komt de klank uit een chip, het complexe binnenwerk dat we eerder noemden speelt dus geen rol. Het gewicht is een stuk kleiner en er treedt met de jaren geen slijtage op aan de tongen. Een groot voordeel van een digitale accordeon is dat je in principe niet gebonden bent aan de accordeonklank. Je gebruikt de accordeon als een soort expressiepedaal, en daarmee stuur je de chip aan waar de klank uit komt. Er kan dus ook een fluit- of gitaarklank uit zo’n accordeon komen. Zoiets is weer een voordeel voor rondreizende entertainers; ze hebben een compleet klankpalet bij zich. Soms zelfs met ritmes en begeleiding - zoals keyboards. Er zijn ook enkele nadelen. Natuurlijk worden ze steeds beter, en in een blinde test is het misschien niet eens meer aan te geven waar de klank vandaan komt. Als er een nadeel genoemd mag worden dan zal dat meer psychologisch van aard zijn. Stel dat je iemand met een dwarsfluit ziet, de persoon speelt erop en je hoort een trompetklank. Dat zal vooral erg raar gevonden worden, net zoals een hond ook niet hoort te miauwen. We hebben als publiek een bepaald beeld van hoe een instrument hoort te klinken, en dat is erg lastig om te negeren! Publiek dat naar een accordeon komt luisteren, waarop dan strijkers en blazers hoorbaar zijn, zal zich bij een digitale accordeon vooral het ‘waarom’ afvragen. Natuurlijk kun je een accordeonklank bespelen met een digitale accordeon, en dan kraait er geen haan naar, maar dan kun je dus een vraagteken plaatsen bij de toegevoegde waarde ervan.

Accessoires voor accordeon

Een accordeon is tamelijk compleet zoals je ‘m krijgt. Mocht er onverhoopt niet een koffer bij het product zitten, dan zijn er diverse tassen en koffers verkrijgbaar. Natuurlijk hebben we muziekboeken voor accordeon. Verder: er zijn er genoeg die hun accordeonspel willen registreren, dat kan met speciale microfoons voor accordeon. Voor het dragen van een accordeon kunnen we een riem aanbevelen.

Veelgestelde vragen over de accordeon

Welk repertoire is er voor accordeon?

Veel zal volks zijn, het is immers een volksinstrument pur sang. Denk aan het Duitse Oktoberfest, de Argentijnse tango, Keltische muziek uit Ierland, en de melancholische muziek uit Parijs.

Kun je klassieke muziek spelen met een accordeon?

Er zijn muzikanten die juist de accordeon gebruiken voor klassieke muziek (zoals Bach), die spelers hebben meestal vrij weinig op met de volkse muziek. Dit klassieke repertoire is overigens niet bepaald eenvoudig om te spelen met een accordeon, en verdient enig respect.

Zijn er accordeonorkesten?

Zeker; het zijn gezelschappen waar je met nog tien tot twintig spelers een waaier aan muziek speelt. Dat kan popmuziek zijn, filmmuziek en bijvoorbeeld speciaal voor accordeonorkest geschreven muziek. Die accordeonorkesten vergrijzen wel flink. Het is niet zo dat de accordeon niet meer populair is bij de jongere generatie, maar het instrument wordt meer en meer individueel gebruikt in plaats van in een groter gezelschap.

Bij welke muziek kom je accordeons tegen?

In mainstream popmuziek is het aandeel beperkt en zal het eerder een incidentele smaakmaker zijn (zoals in ‘Max’ van Paolo Conte). Shantykoren hebben vaak wel een of meer accordeons in hun groep om het koor te begeleiden. In de wat meer feestelijke hoek van de muziek kom je vaak accordeons tegen. Waar je ook vaak een accordeon tegenkomt: de kleinkunst. Denk aan theatervoorstellingen en cabaret. Het voordeel van de accordeon is dat je door de compleetheid van het instrument weinig andere spelers nodig hebt, en dat is budgettechnisch gunstig in een cultuurwereld waarin niet altijd grote budgetten beschikbaar zijn. Juist hier kan een digitale accordeon van toegevoegde waarde zijn!

Waarom zitten er knoppen in plaats van toetsen op een accordeon?

Je kunt de klaviertoetsen niet altijd even makkelijk zien om te controleren waar je vingers staan. Een accordeon is typisch een gevoelsinstrument waarbij het gunstig is als je in twee dimensies blind je vingers kunt bewegen in plaats van in één dimensie zoals bij een piano. Aan de baskant is het bovendien zo dat de knoppen complete akkoorden en bassen aansturen. Het wisselen tussen een bas en een akkoord gaat een stuk makkelijker als je je hand tussen bepaalde knoppen beweegt dan wanneer dit met een traditioneel klavier had gemoeten. Over het algemeen leer je bij knoppen vooral het denken in ‘figuurtjes’, juist ook omdat je weinig tot geen zicht hebt op wat je doet.

Kies ik knoppen of toetsen voor de rechterhand?

Het zal afhangen waar je vandaan komt; als je al een klavier kunt bespelen dan zal een toetsenmodel makkelijker zijn dan een knoppenmodel. Als je vanaf nul een accordeon gaat leren bespelen, dan zal het niet heel veel uitmaken. In accordeonorkesten wordt de baskant (waar altijd knoppen zitten) zelden tot nooit gebruikt.

Wat is het nadeel van knoppen?

Als we ons beperken tot de baskant, dan is het aantal beschikbare akkoorden beperkt. In principe genoeg voor allerlei niet al te complexe liedjes. Maar voor het wat serieuzere repertoire wordt om die reden de baskant weinig tot niet gebruikt, en vormen de spelers van de verschillende partijen in een accordeonorkest handmatig de akkoorden met de rechterhand.

Wat zijn accordeonregisters?

Er zitten een heleboel tongen in een accordeon. De registerschakelaars zetten een mechaniek in beweging waarmee lucht uit de balg naar specifieke tongen wordt geleid. Hierdoor krijg je octaafcombinaties en iets hoger en lager klinkende varianten die samen heel warm klinken. Het aanbod aan registers verschilt per accordeon.