Zo gauw je aan de slag gaat met geluidsapparatuur voor het podium of de studio, krijg je te maken met gebalanceerde en ongebalanceerde kabels. Maar wat is het verschil tussen deze zogenaamde symmetrische en asymmetrische aansluitingen, wat voor connectoren heb je nodig, en zijn gebalanceerde kabels stiekem hetzelfde als stereo-kabels? Ik leg het allemaal uit in dit blog!

Gebalanceerde en ongebalanceerde aansluitingen uitgelegd

Wat is een gebalanceerde aansluiting?

Een gebalanceerde verbinding (‘symmetrisch’) voorkomt storende geluiden zoals ruis en brom. Gebalanceerde verbindingen worden meestal gebruikt als er grote afstanden overbrugd moeten worden, vooral bij hele zwakke signalen zoals die van microfoons. Voor een gebalanceerde verbinding moeten beide apparaten een gebalanceerde aansluiting hebben. Dit houdt in dat het signaal door het uitsturende apparaat in tweevoud wordt uitgestuurd: één keer normaal, en één keer een kopie met omgekeerde polariteit. Het ontvangende apparaat ontvangt beide signalen apart, keert van de kopie de polariteit weer terug om en voegt de signalen samen. Het gevolg van deze wisseltruc is dat het oorspronkelijke signaal twee keer zo hard wordt en alle ongewenste geluiden die de twee aders onderweg hebben opgepikt tegen elkaar wegvallen.

Gebalanceerde en ongebalanceerde aansluitingen uitgelegd

Hoe zie ik het verschil tussen gebalanceerde en ongebalanceerde kabels?

Voor een gebalanceerde verbinding (‘symmetrisch’) heb je een kabel nodig met drie aders, en met pluggen die drie contactpunten hebben. De pluggen die het vaakst gebruikt worden voor gebalanceerde verbindingen, zijn XLR en 6.3 mm TRS jack. XLR herken je aan de ronde plug met drie aparte contactpunten. Het XLR format kent een male kant en een female kant, ofwel pinnetjes en gaatjes. Het audio-signaal gaat aan de female kant naar binnen en komt er aan de male kant uit. (Ik zie de spitsvondige en vooral smaakvolle opmerkingen graag tegemoet in de comments.) XLR is de standaard connectie voor microfoons maar wordt ook voor lijn-signalen gebruikt. De 6.3 mm (1/4 inch) TRS- of ‘jack’-pluggen kent iedereen. De plug heeft drie segmenten: ‘tip’, ‘ring’ en ‘sleeve’, vandaar ‘TRS’. De ongebalanceerde uitvoering (‘asymmetrisch’) heeft alleen een ‘tip’ en een ‘sleeve’ en wordt toepasselijk TS-plug genoemd. Een andere ongebalanceerde plug is de RCA-connector, ook bekend als ‘tulp’- of ‘cinch’-connector. Meestal tref je deze aan als stereopaar op hifi- en DJ-apparatuur.

Gebalanceerde en ongebalanceerde aansluitingen uitgelegd

Wat is het verschil tussen een stereo-plug en een gebalanceerde plug?

De TRS-plug die je gebruikt voor een gebalanceerde verbinding is precies dezelfde plug die je aantreft aan het uiteinde van bijvoorbeeld je hoofdtelefoonkabel. Dat zorgt regelmatig voor de nodige verwarring. Een gebalanceerd signaal en een stereosignaal zijn namelijk niet hetzelfde. Maar… beide principes maken gebruik van exact dezelfde kabel, dus met drie aders, en pluggen met drie contactpunten. Bij een gebalanceerd signaal spreken we van aarde, plus en min en bij een stereosignaal spreken we van aarde, links en rechts. De twee signaaldraden in een TRS jack-kabel kun je gebruiken om de ‘wisseltruc’ uit te halen zoals die hierboven staat beschreven, maar je kunt ze dus ook gebruiken om twee verschillende signalen naar de linker en rechter oorschelp van je hoofdtelefoon te sturen, of naar een ander apparaat dat werkt met zo’n stereo-aansluiting.

Zijn stereo-signalen en gebalanceerde signalen uitwisselbaar?

Nee. Het gaat mis als je bijvoorbeeld de stereo-uitgang van je smartphone aansluit op een gebalanceerde ingang van een mengtafel. De mengtafel keert de polariteit van een van de twee signalen om en voegt ze samen. Gevolg: alles wat ooit in het midden van het stereobeeld stond, zoals zang, bas en kick, verdwijnt als sneeuw voor de zon. Andersom gebeuren er ook hele rare dingen. Als je een gebalanceerde uitgang van een mixer naar bijvoorbeeld de stereo line-in van je PC stuurt, krijg je links en rechts hetzelfde te horen maar een van de twee heeft een omgekeerde polariteit. Gevolg: een raar hol geluid dat overal vandaan lijkt te komen behalve uit de speakers.

Gebalanceerde en ongebalanceerde aansluitingen uitgelegd

Waarom worden er nog ongebalanceerde aansluitingen gebruikt?

Het circuit voor een gebalanceerde aansluiting is duurder dan dat van een ongebalanceerde aansluiting. Dit is dus een punt waar sommige fabrikanten op bezuinigen. Bovendien zijn lijnsignalen van bijvoorbeeld keyboards vele malen harder dan het signaal van een microfoon. De signaal-ruis-verhouding komt bij dit soort instrumenten dus niet echt in gevaar, ook niet met een ongebalanceerde verbinding. Vanuit die gedachte lijkt het dus best vreemd dat er bij elektrische gitaren en bassen vrijwel altijd wordt gekozen voor een ongebalanceerde verbinding. Dit soort passieve instrumenten heeft immers een heel zwak signaal. Er is in het verleden wel geëxperimenteerd met gebalanceerde gitaren, maar men kwam er toen vrij snel achter dat een gebalanceerd circuit door de hoge impedantie van het instrument te veel invloed had op de interactie tussen de gitaar en de versterker.

Hoe maak je een ongebalanceerd signaal gebalanceerd?

Van een ongebalanceerd signaal kun je een gebalanceerd signaal maken met behulp van een ‘direct injection box’, beter bekend als D.I. Deze handige doosjes worden vaak op het podium gebruikt om het ongebalanceerde signaal van bijvoorbeeld een akoestische gitaar gebalanceerd te maken. Op die manier kun je makkelijk een afstand van enkele tientallen meters overbruggen zonder last te krijgen van brom en ruis. Onthoud wel dat ook het ontvangende apparaat een gebalanceerde aansluiting moet hebben. Een D.I sluit je dan ook meestal aan op een microfooningang, die nagenoeg altijd gebalanceerd is. Overigens is het geen probleem als je een ongebalanceerde kabel verbindt met gebalanceerde aansluitingen. De verbinding is dan niet gebalanceerd, maar het signaal komt wel gewoon door.

Gebalanceerde en ongebalanceerde aansluitingen uitgelegd

» 6.3 mm jack-kabels (gebalanceerd/stereo)
» 6.3 mm jack-kabels (ongebalanceerd/mono)
» 6.3 mm naar 3.5 mm jack-kabels (stereo)
» 6.3 mm naar 3.5 mm jack-kabels (mono)
» XLR-kabels
» XLR male naar 6.3 mm jack-kabels/pluggen
» XLR female naar 6.3 mm jack-kabels
» RCA-kabels
» RCA naar 6.3 mm jack-kabels/pluggen
» RCA naar XLR-kabels/pluggen
» Audiokabel per meter/rol

» Brom, en hoe ik het voorkom
» Wat zijn de beste audiokabels voor mij?
» Hoe kan ik mijn microfoon aansluiten op een speaker?
» Het verschil tussen dynamische en condensator-microfoons
» Fase-problemen in de studio: zo kun je ze oplossen of voorkomen
» Wat is richtingskarakteristiek?
» 5 tips voor efficiënt kabelmanagement
» Wat is het verschil tussen DMX- en XLR-kabels?
» Hoe voorkom je kabelbreuk?
» Neutrik SpeakON luidspreker connectoren
» Het oprollen van kabels haarfijn uitgelegd!
» Hoe kan ik een gitaar aansluiten op mijn computer?
» Kan ik een microfoon op mijn keyboard aansluiten?
» Hoe moet ik speakers aansluiten op mijn geluidsapparatuur?
» Studiomonitors aansluiten

12 reacties
  1. Roland K schreef:

    In mijn audioset, vol met ongebalanceerde (RCA-)kabels, wil ik een universele speler toevoegen voor blu-ray/DVD-A/SACD-gebruik. Deze speler vereist echter gebalanceerde (XLR-)kabels.

    Kan ik deze universele speler met gebalanceerde kabels gewoon 1:1 in mijn audioset toevoegen? Zo niet, hoe dan wel?

    • Je kunt de universele speler op je geluidsset aansluiten met een XLR naar RCA verloopkabel. Het kan wel zijn dat de apparaten werken op een ander lijn niveau. Ik vermoed dat je geluidsset werkt op -10 dBV en het kan zijn dat de speler werkt op +4 dBu. In dat geval betekend het dat je eht volume van de geluidsset verder moet opendraaien wat kan resulteren in meer ruis. Als er inderdaad sprake is van een mismatch dan kun je er een signaaltransformator tussen zetten zoals de ART CleanBoxPro

  2. John schreef:

    Wat ik eigenlijk duidelijkheid in hoopte te vinden, vond ik op Google:
    Je kan een gebalanceerde kabel gebruiken in een ongebalanceerde ingang/uitgang… je kan ook zonder risico mono jacks in gebalanceerde aansluitingen steken (Pin 1 en 3 (ring en sleeve) worden dan automatisch samengevoegd).

  3. Jannick schreef:

    Hallo,

    Ik heb een vraag, ik heb kort geleden een jukebox gekocht ‘’Ricatech RR900”.
    Op de achterkant van de jukebox zit een aan sluiting waar je een speaker aan kan doen “luidsprekerdraad gaat er in zwart rood”. Nu is mij vraag hebben jullie ook een verloop van luidspreker draad naar RCA toe, en krijg je dan geluid. Dus het gaat van 1x rood, 1x zwart luidspreker draad naar RCA toe.
    Alvast bedankt!

    • De Ricatech RR900 heeft inderdaad een luidspreker terminal waar je een passieve speaker op aan kunt sluiten. Passieve speakers hebben over het algemeen geen RCA aansluitingen. Het apparaat waar je de RR900 op wilt aansluiten heeft waarschijnlijk al een ingebouwde versterker dus dat zou dan dubbelop zijn; de versterker van de RR900 en die van het apparaat waar je hem op wilt aansluiten. Twee versterkers op elkaar aansluiten raad ik niet aan. Waarschijnlijk klinkt het zwaar vervormd en je kunt je apparaten zelf beschadigen. Ik raad dus aan om een passieve speaker aan te sluiten op de speaker terminal van de RR900.

  4. Richard schreef:

    vwb een smaakvolle reactie op XLR :
    Je kunt idd altijd zien welke ‘kant’ een signaal opgaat.
    De menselijke geslachts-anatomie helpt daarbij :
    – een gaatje is altijd een ingang.
    – een pennetje altijd een uitgang.
    Wat dat betreft zijn de andere connectoren niet zo duidelijk en kunnen ongewenste resultaten hebben (uitgang naar uitgang bijv.)
    Ze hebben wel weer het voordeel dat je een kabel niet hoeft om te draaien, wat bij XLR natuurlijk wel kan gebeuren.

  5. Marcel Smit schreef:

    Inderdaad, leerzaam en duidelijke uitleg !

  6. Dennis E schreef:

    Heel erg leerzaam

Laat een reactie achter