Heeft de kleur of lak van een gitaar invloed op het geluid?

De kleur van een gitaar heeft geen invloed op het geluid, de lak hooguit een klein beetje. Dat verschil is zo klein en omstreden dat je beter kiest op uiterlijk, gevoel en hoe de gitaar ouder wordt, zeker bij een elektrische gitaar. Toch houdt de discussie tussen nitro- en polyfans al decennia stand. Er zit een kern van waarheid in, alleen niet waar je hem verwacht.

Kleur is een laagje, geen klankbron

Ik moet bekennen dat ik mijn eerste elektrische gitaar puur op kleur heb uitgekozen: hij was rood, en dat was genoeg. Voor de klank maakte dat achteraf niets uit. De kleur zit namelijk in de lak of in een beits die in het hout trekt. Het pigment is een onderdeel van de afwerking en geen apart laagje dat zelf iets met het geluid doet. Waar gitaristen en bouwers wél over discussiëren, is de lak waar die kleur in zit: het soort lak en hoe dik de laag is.

» Bekijk alle gitaren

Wat lak doet met trillend hout

Tik met een lepel tegen een wijnglas en je hoort een heldere toon die lang doorklinkt. Leg er een vinger tegen en de toon sterft sneller uit. Zo werkt lak ongeveer op hout: elke laag voegt wat massa toe en remt de trilling een klein beetje af. Bouwers van akoestische gitaren weten dat al lang en houden er bij het lakken rekening mee.

Er is ook onderzoek naar gedaan. In een gepubliceerde studie werden stroken sparrenhout, het hout dat je vaak als bovenblad van een akoestische gitaar ziet, behandeld met een sealer en verschillende lakken, waaronder schellak en nitrocellulose. Daarna is gemeten bij welke frequentie de stroken resoneren en hoe snel die trilling uitdempt. De afwerking bleek daar invloed op te hebben.

De grootste onzekerheid in de metingen zat alleen niet in het soort lak, maar in hoe dik en hoe gelijkmatig die was aangebracht. Een goede lakker zoekt de balans waarbij scherpe (vaak hoge) frequenties worden getemd, met zo min mogelijk verlies van de algehele resonantie. De laagdikte en het vakmanschap tellen dus minstens zo zwaar als het type lak. Wel een belangrijke kanttekening: dit gaat over dunne bovenbladen van akoestische gitaren, niet over een massieve body.

» Bekijk alle akoestische gitaren

Nitro en poly: het echte verschil zit in veroudering

Nitrocellulose is de klassieke lak van oude gitaren. Het is een verdampende lak: het oplosmiddel verdwijnt en de laag droogt. Over tientallen jaren wordt nitro doffer en harder en ontstaan er fijne scheurtjes. Polyurethaan en polyester harden chemisch uit en zijn binnen een paar dagen klaar. Zulke reactieve lakken gelden als duurzamer, en een gitaar met poly ziet er na jaren nog vrijwel nieuw uit.

Nitro gedraagt zich daarmee een beetje als een spijkerbroek: waar je arm rust of je riem schuurt, slijt hij door en krijgt hij karakter. Veel vintageliefhebbers schrijven een deel van de klank van oude gitaren toe aan die verouderde lak. Dat is een overtuiging, geen bewezen feit. Een gitaar van zestig jaar oud verschilt ook op andere punten van een nieuwe, bijvoorbeeld in de elementen en onderdelen van toen.

Een eenduidig klankverschil tussen laktypes is dan ook nergens aangetoond, en zelfs bouwers weigeren lakken op klank te rangschikken. Fender zet op zijn gitaren doorgaans een polyurethaanlak, en dat heeft die instrumenten niet bepaald onpopulair gemaakt.

» Bekijk alle gitaar-onderhoudsmiddelen
» Gitaar-onderhoud: voeding, temperatuur en luchtvochtigheid

Bij een elektrische gitaar mag je kiezen op smaak

Bij een solidbody liggen de verhoudingen anders. De snaren trillen boven de elementen, die de trilling opvangen en naar je versterker sturen. Het hout doet mee, maar lang niet zo direct als een dun bovenblad bij een akoestische gitaar. Bovendien zijn er geen betrouwbare testresultaten die een hoorbaar verschil tussen lakken op elektrische gitaren laten zien.

Mijn advies: kies je elektrische gitaar op wat je aanspreekt. Houd je van een gitaar die met je meegroeit en slijtplekken krijgt, dan past nitro. Wil je dat hij er over tien jaar nog strak uitziet, dan zit je met poly goed. Wil je echt aan je klank sleutelen, kijk dan naar elementen, snaren en je versterker. Die bepalen je sound veel meer dan de kleur van je body.

» Bekijk alle elektrische gitaren
» 5 manieren om je elektrische gitaar nu nog beter te maken