Studiomonitors als hifi-speakers: goed idee of niet?

Studiomonitors in de woonkamer, mag dat? Ik krijg die vraag geregeld van vrienden die twijfelen tussen een setje actieve monitors en een paar boekenplankspeakers. Mijn antwoord: het kan prima, zolang je snapt dat een monitor gemaakt is om eerlijk te zijn en een hifi-speaker om mooi te zijn, en dat je daar zelf bij moet passen. De rest is opstelling, budget en smaak.

Waarvoor een studiomonitor gemaakt is

Een studiomonitor heeft één taak: laten horen wat er werkelijk in de opname zit, inclusief alles wat je liever niet hoort. Ontwerpers mikken op een zo vlak mogelijke frequentiekarakteristiek, zonder kleuring. Een producer wil namelijk weten of die bas te dik is of de zang te scherp, voordat de hele wereld het hoort. Een monitor die dat verdoezelt, is in de studio waardeloos.

Hifi-speakers worden met een ander doel ontworpen. Daar gaat het erom dat de muziek je meeneemt: speakers die lijken te verdwijnen, een breed podium tussen de boxen, een gevoel van echtheid. Zo’n speaker mag het bronmateriaal best een beetje mooier maken. Vergelijk het met de spiegel bij de kapper onder keihard licht tegenover de sfeerlamp in een restaurant.

» Bekijk alle studiomonitors

Wat ik zou doen

Voor gewoon muziek luisteren werken monitors uitstekend, mits je van eerlijkheid houdt. Een matig gemasterde plaat klinkt op een monitor ook matig; dat is geen fout van de speaker maar van de plaat. Ik vind dat juist prettig. (Wel gebruiken engineers soms bewust speakers die een doorsnee huiskamersysteem nabootsen om te checken of een mix ‘vertaalt’ naar de gewone luisteraar.)

Wil je vooral wegdromen op de bank, met een breed klankbeeld en een warme gloed over oude opnames, dan is een goede hifi-speaker de logischere keuze. Dat is geen zwakte van monitors, dat is een ander ontwerpdoel. Mijn belangrijkste tip: luister vóór je koopt naar muziek die je kent, op de afstand waarop je thuis ook zit.

» Studiomonitors aansluiten
» Heb ik een versterker nodig voor studio-monitoren?
» Doe de Interactieve Keuzehulp Studiomonitor

Zo groot is het verschil nu ook weer niet

Nu de nuance, want zwart-wit is het nooit geweest. De meeste speakers, van goedkoop tot peperduur, streven naar een zekere eerlijkheid. Een hifi-speaker is in feite een monitor die een paar stappen verderop in de keten staat: niet in de studio bij de maker, maar thuis bij de luisteraar. Wie ooit een tweewegspeaker met 6,5 inch woofer en 1 inch dometweeter uit het pro-schap naast eentje uit het hifi-schap heeft gezet, ziet dat ze qua bouw verdacht veel op elkaar lijken.

Er bestaat bovendien geen industriestandaard voor monitors. Elke studio klonk vroeger anders, en met de opkomst van thuisstudio’s is dat alleen maar bonter geworden. De BBC was er in de jaren vijftig al mee bezig: één referentiespeaker voor alle studio’s, zodat een mix overal op dezelfde manier beoordeeld werd. Ze zochten naar consistentie, niet zo zeer perfectie.

Mooiste voorbeeld vind ik de Yamaha NS10, de klassieker die in talloze regieruimtes stond. Die speaker was bedacht als huiskamerspeaker en flopte daar, omdat hij te eerlijk klonk. Tegelijk was zijn balans in het midden hobbelig en bovenin te fel, en toch werd hij de studiostandaard. Niet omdat hij vlak was, maar omdat iedereen hem kende. Klonk een mix daarop goed, dan klonk hij overal goed.

En let op: het label ‘studiomonitor’ of ‘hifi-speaker’ zegt niets over de kwaliteit. Spotgoedkope monitors bijvoorbeeld, kunnen gewoon modderig klinken. Ze zijn dan wel ontworpen om neutraal te klinken, maar in hoeverre dat ook gelúkt is, is altijd de vraag. Een hifi-speaker uit de hogere klasse kan onthullender zijn dan een instapmonitor. In elk geval kun je onthouden dat kleine, goedkope speakers doorgaans weinig bas hebben en weinig volume, ook al staat er monitor op de doos.

» Budget studiomonitoren: goed genoeg of doorsparen?

Dichtbij of ver weg

Het echte verschil zit vaak niet in de box, maar in waar je hem neerzet. Een nearfield-monitor (de meeste monitors zijn nearfield) is compact en staat één à twee meter van je af, op een bureau of statief. Zo hoor je vooral het directe geluid uit de speaker en veel minder van de weerkaatsingen van de kamer. In de studio is dat precies de bedoeling: de ruimte mag niet meepraten.

Een hifi-opstelling staat eerder een meter of vier van je vandaan. Dat kan op zich prima met een nearfield-monitor, maar je verliest dan het specifieke akoestische voordeel van de nearfield-opstelling. Bij een grotere luisterafstand neemt de verhouding tussen direct geluid en kamerreflecties af (je hoort meer van de kamer)

» Bekijk alle studiomonitor-statieven